В 2022 годзе існавала беларуская арганізацыя «Новая дэмакратыя». Яна праіснавала нядоўга і не аказала істотнага ўплыву на ход гісторыі. Аднак яе актывісты пераклалі на беларускую мову некалькі прац Мао Цзэдуна, імкнучыся захаваць іх і зрабіць даступнымі. Сёння мы публікуем гэтыя пераклады на нашым сайце.

СУПРАЦЬ ЛІБЕРАЛІЗМУ

Мы стаім за актыўную ідэалагічную барацьбу, бо яна ўяўляе сабой зброю, пры дапамозе якой дасягаецца ўнутранае згуртаванне партыі і іншых рэвалюцыйных арганізацый, якое забяспечвае іх баяздольнасць. Кожны камуніст, кожны рэвалюцыянер павінен карыстацца гэтай зброяй. Лібералізм жа адпрэчвае ідэалагічную барацьбу і стаіць на пазіцыях беспрынцыповага міру. Гэта спараджае гнілы, абывацельскі стыль, які прыводзіць асобныя звёны і асобных сяброў партыі і іншых рэвалюцыйных арганізацый да палітычнага загнівання.

Лібералізм выяўляецца ў розных формах:

1. Загадзя ведаць, што чалавек паступае няправільна, але толькі таму, што ён знаёмы, зямляк, аднакашнік, шчыры сябар, каханы чалавек, стары калега ці падначалены, не весці з ім прынцыповай спрэчкі, а дазваляць яму дзейнічаць і далей у тым жа духу, толькі б захаваць мір і сяброўства; ці ж злёгку паўшчуваць яго, але не вырашаць пытанне да канца, абы ўсё было ціха і гладка. У выніку наносіцца шкода і ўсяму калектыву, і дадзенай асобе.
2. Дазваляць сабе безадказную крытыку за спіной, замест таго каб актыўна ўносіць прапановы перад арганізацыяй; не казаць у твар, а размаўляць за спіной; на сходах адмоўчвацца, а пасля сходаў займацца балбатнёй. У свядомасці замест прынцыпаў калектывізму пануе ліберальная распуста.
3. Трымацца ад справы як мага далей, калі яна не датычыцца цябе; загадзя ведаючы, што людзі не маюць рацыі, пачытаць за балазе казаць паменш: мудрэц, маўляў, цураецца зла, абы самому не зграшыць.
4. Не падпарадкоўвацца ўказанням і сваё асабістае меркаванне ставіць вышэй за ўсё; патрабаваць ад арганізацыі клопату аб сабе, але не прызнаваць дысцыпліну арганізацыі.
5. Не весці барацьбы супраць няправільных поглядаў, не аспрэчваць іх у інтарэсах згуртавання, у інтарэсах руху наперад, наладжвання працы, а займацца асабістымі нападкамі, звадамі, звядзеннем асабістых рахункаў, старацца помсціць.
6. Чуць няслушныя меркаванні, але не ўступаць у спрэчкі; больш за тое, нават пра контррэвалюцыйныя размовы і тое не паведамляць, а ставіцца да іх абыякава, як быццам нічога не здарылася.
7. Пры зносінах з масамі не весці прапаганды і агітацыі, не выступаць з прамовамі, не займацца абследаваннем, не распытваць, не прымаць да сэрца іх надзённыя інтарэсы, ставіцца да іх абыякава. Забываць, што сам з’яўляешся членам Камуністычнай партыі, і апускацца да ўзроўню радавога абывацеля.
8. Бачачы ўчынкі, якія наносяць шкоду інтарэсам мас, не абурацца імі, не пераконваць, не спыняць, не весці тлумачальнай працы, а трываць іх, глядзець на іх скрозь пальцы.
9. Да працы ставіцца несур’ёзна, працаваць без вызначанага плана, без вызначанага кірунку, халтурыць, усё ану ды нябось, пражыў дзень — і добра.
10. Лічыць сябе заслужаным рэвалюцыянерам, пышыцца сваім стажам, з вялікімі справамі не спраўляцца, а ад малых адмахвацца, працаваць праз рукавы, да вучобы ставіцца з прахалодцай.
11. Здзейсніўшы памылку і ўжо зразумеўшы гэта, не жадаць яе выправіць і выяўляць тым самым лібералізм у адносінах да самога сябе.

Можна было б прывесці яшчэ шэраг прыкладаў, але пералічаныя адзинаццаць з’яўляюцца галоўнымі.

Усё гэта — праявы лібералізму. Лібералізм у калектыве рэвалюцыянераў вельмі шкодны. Ён з’яўляецца свайго роду раз’ядаючым пачаткам, які выклікае распад адзінства, паслабленне знітоўкі, пасіўнасць у працы, ідэйныя рознагалоссі. Лібералізм прыводзіць да таго, што ў шэрагах рэвалюцыянераў губляюцца моцная арганізацыя і дысцыпліна, губляецца магчымасць паслядоўна і да канца праводзіць палітычныя ўстаноўкі, і партыйная арганізацыя адрываецца ад мас, якімі яна кіруе. Гэта — асабліва шкодная тэндэнцыя.

Вытокі лібералізму крыюцца ў дробнабуржуазнай карыслівай, эгаістычнай прыродзе, якая характарызуецца тым, што асабістыя інтарэсы ставяцца на першы план, а інтарэсы рэвалюцыі адсоўваюцца на другі. Адсюль і нараджаецца лібералізм у ідэалогіі, у палітыцы і ў арганізацыйных пытаннях.

Лібералы разглядаюць палажэнні марксізму як абстрактныя догмы. Яны — за марксізм, але не маюць намеру ператвараць яго ў жыццё або не маюць намеру ператвараць яго ў жыццё цалкам; яны не збіраюцца замяняць свой лібералізм марксізмам. У іх прызапашаны і марксізм, і лібералізм: на словах яны марксісты, а ў справах — лібералы; для людзей у іх марксізм, а для сябе — лібералізм. У іх багажы маецца і тое і іншае, для кожнага — сваё ўжыванне. Так устроены мазгі ў некаторых людзей.

Лібералізм — гэта адна з праяў апартунізму; ён у корані супярэчыць марксізму. Лібералізм — гэта пасіўнасць; ён аб’ектыўна дапамагае ворагу. Таму нашы ворагі будуць рады, калі ў нашым асяроддзі захаваецца лібералізм. Такая прырода лібералізму, і ў шэрагах рэвалюцыянераў яму не павінна быць месца.

Прасякнуўшыся актыўным духам марксізму, мы павінны пераадолець лібералізм з яго пасіўнасцю. Камуніст павінен быць шчырым, адданым і актыўным, інтарэсы рэвалюцыі павінны быць для яго даражэйшыя за жыццё, ён павінен падпарадкоўваць асабістыя інтарэсы інтарэсам рэвалюцыі; заўсёды і ўсюды ён павінен адстойваць правільныя прынцыпы, весці нястомную барацьбу супраць усялякіх няправільных поглядаў і ўчынкаў і тым самым мацаваць калектывізм у жыцці партыі і сувязь партыі з масамі; ён павінен клапаціцца пра інтарэсы партыі і мас больш, чым пра свае ўласныя інтарэсы, клапаціцца пра іншых больш, чым пра сябе. Толькі такі чалавек варты называцца камуністам.

Усе верныя, шчырыя, актыўныя, сумленныя камуністы павінны згуртавацца для барацьбы супраць ліберальных тэндэнцый сярод часткі людзей і дабіцца, каб яны сталі на правільны шлях. Такая адна з задач нашай барацьбы на ідэалагічным фронце.

….

ЗА ПРАВІЛЬНЫ СТЫЛЬ У ПРАЦЫ ПАРТЫІ

Сёння наша Партыйная школа пачынае заняткі; дазвольце мне пажадаць вам поспехаў у вашай працы.

Мне хацелася б сёння пагутарыць з вамі аб стылі нашай партыйнай працы.

Навошта патрэбная рэвалюцыйная партыя? Раз у народа маюцца ворагі, якія яго прыгнятаюць, і народ імкнецца скінуць іх прыгнёт — значыць яму патрэбна рэвалюцыйная партыя. У эпоху ж капіталізму, эпоху імперыялізму патрэбна такая рэвалюцыйная партыя, як камуністычная партыя. Без такой рэвалюцыйнай партыі, як камуністычная, народу няма чаго і думаць аб тым, каб скінуць прыгнёт сваіх ворагаў. Мы — камуністычная партыя, мы пакліканы ўзначаліць народ у барацьбе за звяржэнне ворагаў; а для гэтага нашы шэрагі павінны быць стройнымі, крок — выразным, байцы — адборнымі, зброя — вывастранай. Без гэтага нам ворагаў не знішчыць.

Якія ж непаладкі ёсць у нашай партыі ў цяперашні час? Генеральная лінія нашай партыі правільная — у гэтых адносінах у нас усё ў парадку. Ёсць дасягненні і ў рабоце нашай партыі. У яе шэрагах налічваюцца сотні тысяч сяброў партыі, якія ідуць на чале народа ў яго небывала цяжкай барацьбе супраць ворагаў. Гэта відавочна для ўсіх, і сумнявацца ў гэтым не даводзіцца.

Ці значыць гэта, што ў нашай партыі няма ніякіх непаладак? Я скажу, што непаладкі яшчэ ёсць, прычым непаладкі, у пэўным сэнсе, даволі сур’ёзныя.

У чым жа заключаюцца гэтыя непаладкі? У тым, што ўяўленні шэрагу нашых таварышаў па некаторых пытаннях не зусім правільныя, не зусім дакладныя.

Справа ў тым, што ў нашай партыйнай вучобе, у нашай партыйнай працы і ў нашай партыйнай літаратуры яшчэ назіраюцца некаторыя адхіленні ад правільнага стылю. У вучобе гэта знаходзіць свой выраз у суб’ектывізме, у партыйнай працы — у сектанцтве, а ў літаратуры — у шаблонных схемах1. Усе гэтыя адхіленні ад правільнага стылю цяпер ужо не праймаюць нашу партыю, як паўночны вецер, які пранікае зімой ва ўсе шчыліны (гульня слоў: «фэн» — вецер, «фэн» — стыль). У наш час суб’ектывізм, сектанцтва і шаблонныя схемы ўжо перасталі быць пануючым стылем, свайго роду пошасцю; гэта ўсяго толькі скразняк або, калі заўгодна, бруя затхлага паветра, якім цягне з бамбасховішча. (Смех.) Аднак дрэнна ўжо і тое, што ў нашай партыі яшчэ ёсць такія скразнякі. Мы павінны наглуха заладзіць шчыліны, з якіх цягне затхлым паветрам. Заняцца гэтым павінна ўся партыя і, у прыватнасьці, наша Партыйная школа. Суб’ектывізм, сектанцтва і шаблонныя схемы маюць свае гістарычныя карані, і хоць у дадзены момант яны ў партыі і не пануюць, але яны яшчэ ўвесь час даюць аб сабе ведаць, шкодзяць нам. Таму неабходна з імі змагацца, неабходна іх вывучыць, прааналізаваць, паказаць, што яны сабой уяўляюць.

Змагацца супраць суб’ектывізму, каб выправіць стыль у партыйнай вучобе, змагацца супраць сектанцтва, каб выправіць стыль у партыйнай працы, змагацца супраць шаблонных схем, каб выправіць стыль у партыйнай літаратуры, — такая наша задача.

Каб перамагчы, адолець ворагаў, нам неабходна выканаць гэтую задачу — задачу выпраўлення стылю ў працы нашай партыі. Стыль у партыйнай вучобе і стыль у партыйнай літаратуры таксама ўяўляюць сабой стыль працы партыі. Як толькі стыль працы нашай партыі стане слушным, увесь наш народ будзе вучыцца ў нас. Усякі не-камуніст з названымі вышэй кепскімі звычкамі — калі толькі ён чалавек добрай волі — будзе вучыцца ў нас, выправіць свае памылкі, і такім чынам мы зможам аказаць станоўчы ўплыў на ўсю нацыю. Калі шэрагі нашай камуністычнай партыі будуць стройнымі, крок — выразным, байцы — адборнымі, а зброя — вывастранай, то, як бы моцны ні быў вораг, мы ўсё роўна яго адолеем.

Спынімся на пытанні аб суб’ектывізме.

Суб’ектывізм — гэта няправільны стыль у партыйнай вучобе. Ён супярэчыць марксізму-ленінізму, яму не павінна быць месца ў камуністычнай партыі. Нам патрэбен марксісцка-ленінскі стыль у партыйнай вучобе. Пад стылем у вучобе я разумею не толькі стыль вучобы ў нашых навучальных установах, але і стыль вучобы ва ўсёй партыі. Пытанне аб стылі вучобы — гэта пытанне аб тым, які спосаб мыслення нашых кіруючых работнікаў, усяго нашага актыву і ўсіх членаў партыі, якое іх стаўленне да марксізму-ленінізму, якое стаўленне ўсіх членаў нашай партыі да сваёй працы. А паколькі гэта так, пытанне аб стылі ў партыйнай вучобе набывае выключна важнае, першараднае значэнне.

Цяпер у галовах шматлікіх нашых таварышаў існуе блытаніна: напрыклад, блытаніна ў пытаннях аб тым, што такое тэарэтык, што такое інтэлігент, што такое сувязь тэорыі з практыкай і г.д.

Найперш задамо сабе пытанне: высокі ці нізкі тэарэтычны ўзровень нашай партыі? За апошні час у нас сталі перакладаць больш кніг па марксізму-ленінізму, і чытачоў такіх кніг таксама стала больш. Гэта вельмі прыемна. Ці значыць гэта, аднак, што тэарэтычны ўзровень нашай партыі ўжо вельмі высокі? Праўда, наш тэарэтычны ўзровень стаў некалькі вышэйшым, чым ён быў у мінулым, аднак паміж нашай працай на тэарэтычным фронце і багатай практыкай кітайскага рэвалюцыйнага руху назіраецца вялікі разрыў: у галіне тэорыі ў нас ёсць рэзкае адставанне. Наогул кажучы, тэарэтычная думка ў нас яшчэ не ў стане ісці ў нагу з рэвалюцыйнай практыкай, не кажучы ўжо пра тое, што ёй трэба было б апярэджваць практыку. Мы яшчэ не далі належнага тэарэтычнага абагульнення нашай багатай практыкі. Мы яшчэ не вывучылі ўсе ці хаця б найбольш важныя пытанні рэвалюцыйнай практыкі настолькі, каб падняць вывучэнне гэтых пытанняў да ўзроўню тэарэтычнага абагульнення. Мяркуйце самі, ці шмат у нас знойдзецца людзей, якія ў галіне эканомікі, палітыкі, ваеннай справы ці культуры Кітая стварылі тэорыі, сапраўды вартыя называцца тэорыямі, якія можна было б лічыць строга навуковымі, старанна распрацаванымі тэорыямі, а не грубымі накідамі? Гэта асабліва адносіцца да тэарэтычнай работы ў галіне эканомікі. Хоць гісторыя развіцця капіталізму ў Кітаі, пачынаючы з опіумных войнаў і да цяперашняга часу, налічвае ўжо цэлае стагоддзе, у нас да гэтага часу не з’явілася ніводнай сапраўды навуковай тэарэтычнай працы, якая правільна адлюстроўвае працэс эканамічнага развіцця Кітая. Ці маем права мы лічыць, што той тэарэтычны ўзровень, якога мы дасягнулі ў галіне вывучэння эканомікі Кітая, ужо высокі? Ці маем права мы лічыць, што ў нашай партыі ёсць больш-менш самавітыя тэарэтыкі-эканамісты? Гэтага ніяк не скажаш. Мы прачыталі шмат марксісцка-ленінскай літаратуры, але ці значыць гэта, што ў нас ужо з’явіліся тэарэтыкі? Не, гэтага нельга сказаць. Бо марксізм-ленінізм з’яўляецца тэорыяй, створанай Марксам, Энгельсам, Леніным, Сталіным на аснове практыкі, з’яўляецца вышэйшым абагульненнем гістарычнага досведу і рэвалюцыйнай практыкі. Калі мы абмяжуемся толькі чытаннем твораў Маркса, Энгельса, Леніна, Сталіна, але не зробім наступнага кроку, не вывучым на аснове іх тэорыі гістарычны досвед і рэвалюцыйную практыку Кітая, не паспрабуем тэарэтычна асэнсаваць гэтую рэвалюцыйную практыку, мы не будзем мець права зваць сябе тэарэтыкамі-марксістамі. Калі б мы, будучы кітайскімі камуністамі, праходзілі міма пытанняў кітайскай рэчаіснасці і толькі завучвалі асобныя высновы і асобныя становішчы з марксісцкіх кніг, гэта азначала б, што нашы поспехі на тэарэтычным фронце з рук прэч дрэнныя. Калі б хто-небудзь папросту вызубрыў марксісцкія эканамічныя ці філасофскія творы і быў бы ў стане адбарабаніць усё запар ад першага раздзела да апошняга без запінкі, але зусім не ўмеў бы ўжываць завучанае на справе, то хіба можна было б лічыць яго тэарэтыкам-марксістам? Ізноў-такі не. Якія ж тэарэтыкі нам патрэбны? Нам патрэбны такія тэарэтыкі, якія могуць з марксісцка-ленінскіх пазіцый, карыстаючыся марксісцкім падыходам і метадам, правільна тлумачыць пытанні, якія ўзнікаюць у працэсе вывучэння гісторыі і ў ходзе рэвалюцыйнай барацьбы, могуць даць навуковае тлумачэнне, тэарэтычнае асвятленне праблем кітайскай эканомікі, палітыкі, ваеннай справы, культуры. Вось якія тэарэтыкі нам патрэбны! Для таго каб стаць такім тэарэтыкам, трэба па-сапраўднаму засвоіць сутнасць марксізму-ленінізму, па-сапраўднаму стаць на пазіцыі марксізму-ленінізму, па-сапраўднаму засвоіць яго падыход і метад, па-сапраўднаму засвоіць вучэнне Леніна-Сталіна аб рэвалюцыі ў каланіяльных краінах і аб рэвалюцыі ў Кітаі і прымяняць гэта вучэнне для глыбокага навуковага аналізу кітайскай рэчаіснасці і адшукання законаў яе развіцця. Вось у такіх тэарэтыках мы сапраўды маем патрэбу!

У наш час Цэнтральны Камітэт нашай партыі прыняў рашэнне, у якім заклікае нашых таварышаў, зыходзячы з пазіцый марксізму-ленінізму, ужываючы падыход і метад марксізму-ленінізму, сур’ёзна ўзяцца за вывучэнне гісторыі Кітая, за вывучэнне эканомікі, палітыкі, ваеннай справы і культуры Кітая і на аснове падрабязных матэрыялаў канкрэтна аналізаваць кожнае пытанне і затым рабіць адпаведныя тэарэтычныя вывады. Гэтая задача ляжыць на нашых плячах.

Таварышы з нашай Партыйнай школы не павінны разглядаць марксісцкую тэорыю як мёртвую догму. Трэба авалодаць марксісцкай тэорыяй і навучыцца яе прымяняць; авалодаць ёю трэба менавіта для таго, каб прымяняць яе. Калі вы здолееце, ужываючы марксісцка-ленінскі падыход, растлумачыць адно-два практычныя пытанні, тады вы заслужыце хвалу і можна будзе лічыць, што вы дасягнулі некаторых поспехаў. Чым больш пытанняў вы растлумачыце, чым больш поўнымі і глыбокімі будуць вашы тлумачэнні, тым больш будуць вашы поспехі. У нашай Партыйнай школе зараз трэба ўвесці такі парадак: паспяховасць слухачоў вызначаць зыходзячы з таго, як яны пасля вывучэння твораў класікаў марксізму-ленінізму разбіраюцца ў праблемах, якія стаяць перад Кітаем, ці ясна яны разумеюць іх, ці ўмеюць правільна да іх падыходзіць.

Спынімся зараз на пытанні аб інтэлігенцыі. Наша краіна з’яўляецца краінай паўкаланіяльнай, паўфеадальнай, адсталай у культурных адносінах, а таму інтэлігенцыя ўяўляе для нас асаблівую каштоўнасць. Рашэнне Цэнтральнага Камітэта па пытанні аб інтэлігенцыі, вынесенае больш за два гады таму2, патрабуе, каб мы заваявалі на свой бок шырокія пласты інтэлігенцыі і віталі любога інтэлігента, калі толькі ён рэвалюцыйны і жадае ўдзельнічаць у вайне супраць японскіх захопнікаў. Мы шануем нашу інтэлігенцыю, і гэта зусім правільна, бо без рэвалюцыйнай інтэлігенцыі рэвалюцыя перамагчы не можа. Але мы ведаем, што многія інтэлігенты, лічачы сябе вельмі адукаванымі людзьмі, ганарацца сваімі ведамі, не разумеючы, што такая фанабэрыстасць недарэчная, шкодная, што яна перашкаджае іх уласнаму росту. Яны павінны зразумець тую ісціну, што, па сутнасці, многія так званыя інтэлігенты ў пэўным сэнсе ведаюць менш за ўсіх, што часам рабочыя або сяляне ведаюць больш, чым яны. Тут хто-небудзь можа запярэчыць: «Эх, усё-такі ты пераблытаў, немаведама чаго нагаварыў». (Смех.) Не спяшайся, таварыш! У тым, што я кажу, ёсць доля ісціны.

Што такое веды? З таго часу, як існуе класавае грамадства, на свеце існуюць толькі дзве вобласці ведаў: гэта веды ў галіне барацьбы за вытворчасць матэрыяльных даброт і веды ў галіне класавай барацьбы. Натуральныя навукі і грамадскія навукі — гэта квінтэсенцыя ведаў у гэтых дзвюх галінах, а філасофія з’яўляецца абагульненнем і вынікам як прыродазнаўчых, так і грамадскіх навук. Ці існуюць яшчэ якія-небудзь веды акрамя гэтых? Не, не існуюць. Цяпер давайце зірнем на некаторых інтэлігентаў, якія скончылі навучальныя ўстановы, зусім адарваныя ад практычнай грамадскай дзейнасці. Што ўяўляюць сабой гэтыя інтэлігенты? Правучыўшыся ў такога роду пачатковай школе, чалавек стаў потым вучыцца далей, дайшоў да ўніверсітэта, скончыў такі ўніверсітэт, і лічыцца, што ён набыў веды. Аднак ён валодае толькі кніжнымі ведамі, ён не прымаў яшчэ ўдзелу ў якой-небудзь практычнай дзейнасці, не прымяняў яшчэ атрыманых ведаў у якой-небудзь галіне жыцця. Ці можам мы лічыць такога чалавека інтэлігентам у поўным сэнсе гэтага слова? Я думаю, што наўрад ці, бо веды яго яшчэ не поўныя. А якія веды можна лічыць адносна поўнымі? Больш-менш поўныя веды набываюцца на дзвюх прыступках пазнання. Першая ступень — пачуццёвае спазнанне, другая — рацыянальнае. Веды, набытыя на другой ступені пазнання, з’яўляюцца далейшым развіццём ведаў, набытых на першай ступені. Што ж уяўляюць сабой веды, набытыя навучэнцамі з кніг? Дапусцім нават, што ўсе гэтыя веды праўдзівыя. Усё ж гэта тэорыі, распрацаваныя нашымі папярэднікамі на аснове абагульнення досведу барацьбы за вытворчасць матэрыяльных даброт і барацьбы класаў, а не веды, здабытыя самімі навучэнцамі. Засвоіць гэтыя веды зусім неабходна; аднак трэба мець на ўвазе, што ў пэўным сэнсе яны ўсё ж з’яўляюцца для вучняў аднабаковымі ведамі. Гэтыя веды правераны іншымі, самімі ж навучэнцамі яны яшчэ не правераны. Самае важнае — гэта ўмець прымяняць іх у жыцці, у практычнай дзейнасці. Таму я раю тым, хто валодае толькі кніжнымі ведамі, але не датыкаўся яшчэ з практыкай ці не мае яшчэ дастатковага практычнага досведу, ясна ўявіць сабе свае недахопы і трымаць сябе крыху сціплей.

Якія ж існуюць спосабы для таго, каб людзі, якія валодаюць толькі кніжнымі ведамі, маглі зрабіцца інтэлігентамі ў поўным сэнсе гэтага слова? Спосаб тут толькі адзін — накіраваць іх на практычную працу, зрабіць іх практыкамі, заахвоціць людзей, якія займаюцца тэарэтычнай працай, узяцца за вывучэнне важных практычных пытанняў. Такім шляхам можна будзе дасягнуць мэты.

Не выключана, што знойдуцца людзі, якія, пачуўшы мае словы, абураюцца і скажуць: «З тваіх слоў можна заключыць, што і Маркса нельга лічыць інтэлігентам». На гэта я адкажу: не, гэта не так. Маркс не толькі ўдзельнічаў у практычным рэвалюцыйным руху, але і стварыў тэорыю рэвалюцыі. Пачаўшы з тавара — найпростага элемента капіталізму, ён старанна вывучыў эканамічную структуру капіталістычнага грамадства. Мільёны людзей штодня бачылі такую ​​рэч, як тавар, карысталіся ім, але не заўважалі, што ён сабой уяўляе. І толькі Маркс падвергнуў тавар навуковаму даследаванню, прарабіў вялікую даследчую працу па вывучэнні рэальнага працэсу развіцця тавара і вывеў з гэтай самай штодзённай з’явы сапраўды навуковую тэорыю. Ён вывучыў прыроду, вывучыў гісторыю, вывучыў пралетарскую рэвалюцыю, стварыў дыялектычны матэрыялізм, гістарычны матэрыялізм і тэорыю пралетарскай рэвалюцыі. Такім чынам, Маркс стаў самым дасканалым інтэлігентам, выразнікам найвышэйшай мудрасьці чалавецтва. Ён карэнным чынам адрозніваецца ад людзей, якія валодаюць толькі кніжнымі ведамі. Маркс падчас практычнай барацьбы займаўся дбайным даследаваннем і вывучэннем, абагульняючы разнастайныя з’явы, і атрыманыя высновы правяраў ізноў-ткі падчас практычнай барацьбы. Вось такая праца і называецца тэарэтычнай працай. Нам трэба, каб у нашай партыі больш таварышаў вучылася так працаваць. У нашай партыі зараз маецца маса таварышаў, якія здольныя навучыцца весці падобную тэарэтычную, даследчую працу. У большасці сваёй гэта людзі здольныя, адораныя, і нам трэба іх шанаваць. Але яны павінны трымацца дакладнага кірунку і не паўтараць памылак, здзейсненых у мінулым. Яны павінны адмовіцца ад дагматызму, не застываць на гатовых кніжных формулах.

Сапраўдная тэорыя на свеце толькі адна — гэта такая тэорыя, якая выведзена з аб’ектыўнай рэчаіснасці і пацверджана аб’ектыўнай рэчаіснасцю; нішто іншае не можа прэтэндаваць на тое, каб называцца тэорыяй у нашым разуменні гэтага слова. І.В. Сталін казаў, што тэорыя, адарваная ад практыкі, становіцца беспрадметнай3. Беспрадметная ж тэорыя ні на што не прыдатная, няправільная, яе трэба адкінуць. Аматараў прапаведаваць такую ​​беспрадметную тэорыю трэба як след прысароміць. Марксізм-ленінізм з’яўляецца самай правільнай, самай навуковай, самай рэвалюцыйнай ісцінай, якая спароджана аб’ектыўнай рэчаіснасцю і ёю ж пацверджана. Аднак многія з тых, хто вывучае марксізм-ленінізм, разглядаюць яго як мёртвую догму. Гэтым яны перашкаджаюць развіццю тэорыі, наносяць шкоду і сабе і таварышам.

З іншага боку, калі нашы таварышы, занятыя практычнай працай, будуць празмерна спадзявацца ва ўсім на свой досвед, гэта таксама да дабра не прывядзе. Праўда, у такіх людзей часта ёсць вялікі досвед, і гэта вельмі каштоўна. Аднак калі яны будуць здавольвацца адным толькі досведам, то гэта таксама будзе вельмі небяспечна. Такія таварышы павінны зразумець, што іх веды з’яўляюцца пераважна вынікам пачуццёвага спазнання ці ўспрымання, ведамі частковымі, што ім не хапае рацыянальных ведаў, ведаў абагульненых, іншымі словамі, ім не хапае тэорыі, а такім чынам, іх веды таксама адносна няпоўныя. А весці як мае быць рэвалюцыйную дзейнасць, не валодаючы адносна поўнымі ведамі, немагчыма.

Такім чынам, існуе два роды няпоўных ведаў: веды, якія набываюцца ў гатовым выглядзе з кніг, і веды, якія з’яўляюцца пераважна вынікам пачуццёвага ўспрымання, веды частковыя. І тыя і іншыя пакутуюць аднабаковасцю. Толькі злучэнне іх можа даць добрыя, адносна поўныя веды.

Аднак для таго каб нашы кадры з працоўных і сялян маглі вывучаць тэорыю, ім першым чынам трэба далучыцца да культуры. Не дасягнуўшы пэўнага культурнага ўзроўню, яны не здолеюць засвоіць тэорыю марксізму-ленінізму, а набыўшы пэўны культурны ўзровень, яны заўсёды будуць у стане вывучаць марксізм-ленінізм. У юнацтве мне не давялося вучыцца ў школе марксізму-ленінізму, я завучваў выслоўі: «настаўнік сказаў: вучыцца і ўвесь час практыкавацца ў вывучаным — ці не ўцешна гэта?» і г.д.4 Хаця такое навучанне па змесце і было састарэлым, аднак і яно прынесла мне карысць, бо менавіта на гэтым я навучыўся грамаце. Наколькі ж больш дае вучэнне зараз, калі вучацца не па Канфуцыі, а вывучаюць новыя дысцыпліны: родную мову, гісторыю, геаграфію, прыродазнаўства. Гэтыя агульнаадукацыйныя дысцыпліны даюць такія веды, якія спатрэбяцца паўсюль. Цэнтральны Камітэт нашай партыі зараз настойліва патрабуе ад вашых кадраў з працоўных і сялян, каб яны далучаліся да культуры, бо, далучыўшыся да культуры, чалавек можа вывучаць любую навуку: палітыку, вайсковую справу, эканоміку і г.д. У адваротным жа выпадку гэтыя кадры, нягледзячы на ​​свой багаты досвед, не змогуць вывучаць тэорыю.

Адсюль вынікае, што, змагаючыся супраць суб’ектывізму, мы павінны накіроўваць развіццё людзей абедзвюх згаданых катэгорый так, каб яны асвойвалі тое, чаго ім не хапае, каб паміж людзьмі гэтых катэгорый сціралася грань. Людзям, якія валодаюць кніжнымі ведамі, трэба развівацца ў практычных адносінах, і толькі тады яны будуць у стане не застываць на ведах, запазычаных з кніг, і змогуць пазбегнуць памылак дагматычнага парадку. Людзям жа, якія маюць досвед практычнай працы, трэба заняцца тэарэтычнай вучобай і па-сапраўднаму працаваць над кнігамі, і толькі тады яны змогуць сістэматызаваць свой досвед, падсумаваць і тэарэтычна абагульніць яго, не будуць памылкова прымаць свой абмежаваны досвед за ўсеагульную ісціну і змогуць пазбегнуць памылак эмпірычнага. парадку. Як дагматызм, так і эмпірызм з’яўляюцца выразам суб’ектывізму, хоць і бяруць пачатак з зусім супрацьлеглых вытокаў.

Такім чынам, у нашай партыі ёсць дзве разнавіднасці суб’ектывізму: дагматызм і эмпірызм. Як носьбіты дагматызму, так і носьбіты эмпірызму бачаць толькі асобныя бакі з’яў і не бачаць з’яў у цэлым. Калі не звяртаць на гэта ўвагі, не ўсвядоміць, што такая аднабокасць заганная, і не выпраўляць яе ўсімі сіламі, лёгка скаціцца на шлях памылак.

Аднак з гэтых двух разнавіднасцяў суб’ектывізму вялікую небяспеку для нашай партыі ў цяперашні час усё ж уяўляе дагматызм. Справа ў тым, што дагматыкам, якія маскіруюцца пад марксістаў, лягчэй запалохаць кадры з працоўных і сялян, зрабіць іх сваімі палоннымі, паставіць іх сабе на службу, паколькі кадрам з працоўных і сялян цяжка распазнаць іх. Дагматыкі могуць запалохваць і наіўную, неспрактыкаваную моладзь, якая таксама можа апынуцца ў іх у палоне. Калі мы пераадолеем дагматызм, гэта прывядзе да таго, што нашы кадры, якія валодаюць кніжнымі ведамі, прасякнуцца жаданнем зліцца з кадрамі, якія валодаюць вопытам практычнай працы, заняцца вывучэннем рэальнай рэчаіснасці, і тады ў нас з’явіцца шмат выдатных работнікаў, якія спалучаюць веданне тэорыі з вопытам практычнай працы, з’явяцца і сапраўдныя тэарэтыкі. Калі мы пераадолеем дагматызм, мы здолеем даць таварышам, якія валодаюць досведам практычнай працы, добрых настаўнікаў, у выніку чаго іх веды, набытыя на досведзе, падвысяцца да ўзроўня тэорыі і яны не будуць здзяйсняць памылак эмпірычнага парадку.

Нараўне з блытанінай па пытанні аб тым, што такое тэарэтык і што такое інтэлігент, у галовах у шматлікіх таварышаў існуе яшчэ і блытаніна па пытанні аб сувязі тэорыі з практыкай — сувязі, аб неабходнасці якой у нас кажуць штодня. Яны ўвесь час выступаюць за «сувязь», але на справе стаяць за разрыў, бо для ажыццяўлення сувязі яны нічога не робяць. Як жа звязваць марксісцка-ленінскую тэорыю з практыкай кітайскай рэвалюцыі? Гэта можна растлумачыць агульнавядомым выразам: «пускаць стралу, маючы перад сабой мэту». Калі ты пускаеш стралу, трэба мець перад сабой мэту. Узаемасувязь паміж марксізмам-ленінізмам і кітайскай рэвалюцыяй падобная да ўзаемасувязі паміж стралой і мэтай. А вось некаторыя таварышы «пускаюць стралу, не маючы мэты», страляюць куды патрапіла. Такія людзі могуць лёгка пашкодзіць справе рэвалюцыі. Ёсць і такія таварышы, якія толькі трымаюць стралу, круцяць яе ў руках і нястомна захапляюцца ёю, прыгаворваючы: «Вось гэта страла! Выдатная страла!», але ніяк не жадаюць пусціць яе ў ход. Такія людзі з’яўляюцца проста аматарамі музейных рэдкасцяў, і, па сутнасці, ім няма справы да рэвалюцыі. Стралу марксізму-ленінізму мы павінны пускаць, маючы перад сабой такую ​​мэту, як кітайская рэвалюцыя. Калі мы не ўразумеем сабе гэтага, то тэарэтычны ўзровень нашай партыі ніколі не павысіцца, а кітайская рэвалюцыя ніколі не зможа атрымаць перамогу.

Нашым таварышам трэба зразумець, што мы вучымся марксізму-ленінізму не для таго, каб фарсіць вучонасцю, і не таму, што ў ім утрымліваецца нейкі чароўны сакрэт, а таму, што марксізм-ленінізм — навука аб тым, як прывесці справу пралетарскай рэвалюцыі да перамогі. Да гэтага часу ў нас яшчэ нямала такіх людзей, якія разглядаюць асобныя фармулёўкі, узятыя з марксісцка-ленінскай літаратуры, як гатовую цудадзейную панацэю, мяркуючы, што дастаткова яе набыць, каб без усякай працы вылечваць усе хваробы. Гэта — невуцтва людзей няспелых. Сярод такіх людзей мы павінны весці асветную працу. Кожны, хто разглядае марксізм-ленінізм як рэлігійную догму, з’яўляецца менавіта такім невуцкім чалавекам. Такому трэба прама сказаць — твая догма ні на што не падыходзіць. Маркс, Энгельс, Ленін, Сталін неаднаразова паўтаралі, што іх вучэнне не догма, а кіраўніцтва да дзеяння. Дагматыкі ж як знарок забываюць гэта найважнейшае становішча. Кітайскія камуністы толькі ў тым выпадку змогуць лічыць, што яны ажыццяўляюць злучэнне тэорыі з практыкай, калі яны здолеюць, зыходзячы з марксісцка-ленінскіх пазіцый і ўжываючы марксісцка-ленінскі падыход і метад, умела карыстаючыся вучэннем Леніна — Сталіна аб кітайскай рэвалюцыі, зрабіць крок наперад і на аснове сур’ёзнага вывучэння гісторыі і рэвалюцыйнай рэчаіснасці Кітая стварыць ва ўсіх абласцях тэарэтычныя працы, якія адпавядаюць патрэбам Кітая. Можна хоць сто гадоў на словах прапаведаваць спалучэнне тэорыі з практыкай, але калі не звязваць тэорыю з практыкай на справе, то ад такой пропаведзі ніякай карысці не будзе. Вядучы барацьбу супраць суб’ектыўнага, аднабокага падыходу, мы павінны разбіць дагматызм з яго суб’ектыўнасцю і аднабокасцю.

Па пытанні аб барацьбе супраць суб’ектывізму, за правільны стыль вучобы ва ўсёй партыі я сёння абмяжуюся сказаным вышэй.

Цяпер я пераходжу да пытання аб сектанцтве.

Дзякуючы загартоўцы, якую наша партыя атрымала за дваццаць гадоў свайго існавання, яна дабілася таго, што сектанцтва ў ёй ужо не займае пануючага становішча. Аднак рэшткі сектанцтва яшчэ існуюць, выяўляючыся як у адносінах паміж сябрамі партыі, так і ў адносінах з не-камуністамі. Праява сектанцкіх тэндэнцый у адносінах да сяброў партыі адштурхвае сваіх жа таварышаў па партыі і мяшае яе адзінству і згуртаванасці. Праява сектанцкіх тэндэнцый у адносінах да не-камуністаў адштурхоўвае пазапартыйную грамадскасць і перашкаджае справе згуртавання ўсяго нашага народа вакол партыі. Толькі выкараненне абодвух гэтых попелаў дазволіць нашай партыі паспяхова і без перашкод выканаць вялікую справу згуртавання ўсёй нашай партыі і згуртавання ўсяго нашага народа.

У чым выяўляецца сектанцтва сярод сябраў партыі? Асноўныя разнавіднасці яго зводзяцца да наступнага:

Першым чынам гэта самастойнічанне. Некаторыя таварышы бачаць толькі прыватныя інтарэсы і не бачаць агульных інтарэсаў, пры любым выпадку недарэчна выпінаюць на першы план той участак працы, якім яны ведаюць, і заўсёды імкнуцца падпарадкаваць агульныя інтарэсы інтарэсам свайго ўчастка працы. Яны не разумеюць сістэмы дэмакратычнага цэнтралізму ў нашай партыі і не жадаюць ведаць, што партыі патрэбная не толькі дэмакратыя, але ў яшчэ большай ступені патрэбен цэнтралізм. Яны забыліся, што пры дэмакратычным цэнтралізме меншасць павінна падпарадкоўвацца большасці, ніжэйстаячая інстанцыя — вышэйстаячай, прыватная — цэлым, а ўсе партыйныя арганізацыі — Цэнтральнаму Камітэту. Чжан Гатао самастойнічаў, супрацьпастаўляючы сябе Цэнтральнаму Камітэту, і дакаціўся да здрады партыі, да службы ў таемнай паліцыі. Хоць у цяперашні час гаворка ідзе не пра такія крайнія праявы сектанцтва, аднак нам неабходна прадухіляць магчымасць праяў сектанцтва і цалкам выкараняць усё тое, што парушае адзінства партыі. Трэба дабівацца, каб людзі лічыліся з інтарэсамі цэлага. Дзейнасць кожнага сябра партыі, праца на кожным участку, кожнае выступленне і кожнае дзеянне павінны быць падпарадкаваны агульным інтарэсам усёй партыі. Ні ў якім разе нельга дапушчаць парушэнні гэтага прынцыпу.

Самастойнічанне звычайна неаддзельнае ад схільнасці людзей да выпінання свайго «я» на першы план. Такія людзі звычайна няправільна падыходзяць да пытання аб стаўленні паміж асобнымі сябрамі партыі і партыяй у цэлым. На словах яны таксама паважаюць партыю, аднак у рэчаіснасці ставяць сваю асобу на першы план, а партыю — на другі. Таварыш Лю Шаоцы аднойчы сказаў, што ў некаторых людзей рукі асабліва доўгія, яны добра ўмеюць паклапаціцца пра сябе, што ж тычыцца інтарэсаў іншых людзей і ўсёй партыі, то яны не вельмі з імі лічацца. Яны разважаюць так: «маё — маё, а тваё — таксама маё». (Агульны смех.) Дзеля чаго лезуць са скуры вунь гэтыя людзі? Яны дабіваюцца славы, становішча, таннай папулярнасці. Атрымліваючы ў сваё вядзенне які-небудзь участак працы, яны неадкладна пачынаюць незалежнічаць. З гэтай мэтай яны набліжаюць да сябе адных, адціскаюць іншых і, бізучы інтрыгі сярод сябраў партыі, пераносяць у камуністычную партыю подлыя норавы буржуазных партый. Гэтых людзей губіць іх ганебнасць. Калі ты хочаш зрабіць на гэтым свеце што-небудзь карыснае, то ты павінен ставіцца да справы сапраўды. Каго ж можна назваць сумленным? Маркс, Энгельс, Ленін, Сталін — вось сумленныя людзі. Сумленнымі людзьмі з’яўляюцца дзеячы навукі. А вось Троцкі, Бухарын, Чэнь Дусю, Чжан Гатао — людзі вельмі ганебныя. Людзі, якія незалежнічаюць у імя сваіх асабістых і прыватных інтарэсаў, — гэта таксама людзі ганебныя. Усе тыя, хто жыве хітрасцю, хто ў сваёй працы адпрэчвае навуковы падыход, лічыць сябе спрытным, вялікім разумнікам, на справе з’яўляюцца дурнямі з дурняў і ні да чаго добрага яны не прыйдуць. Слухачам нашай Партыйнай школы неабходна звярнуць на гэта ўвагу. Мы павінны ў што б там ні стала пабудаваць цэнтралізаваную, адзіную партыю і назаўжды скончыць з усякай беспрынцыповай фракцыйнай барацьбой. Калі мы хочам, каб уся наша партыя магла ісці ў нагу і змагацца за адзіную агульную мэту, нам абавязкова трэба весці барацьбу супраць індывідуалізму і сектанцтва. Кадры, якія прыбылі звонку, і мясцовыя кадры павінны згуртавацца паміж сабой і змагацца супраць сектанцтва.

У сувязі з тым, што многія апорныя базы супраціўлення японскім захопнікам былі створаны толькі пасля прыходу 8-й і Новай 4-й армій і многія віды работы на месцах атрымалі сваё развіццё толькі пасля прыбыцця сюды кадраў звонку, узаемаадносінам паміж мясцовымі і прыбыўшымі звонку кадрамі трэба надаваць вялікую ўвагу. Нашым таварышам неабходна зразумець, што ў гэтых умовах толькі ў тым выпадку можна будзе ўмацаваць апорныя базы і партыя зможа пусціць у раёнах гэтых баз глыбокія карані, калі кадры, якія прыбылі звонку, і мясцовыя кадры цесна згуртуюцца, калі будуць вырашчаны і вылучаны шматлікія мясцовыя кадры. У адваротным выпадку гэта будзе немагчыма. Як у мясцовых, так і ў прыбылых кадраў ёсць і свае станоўчыя якасці і свае недахопы, і расці яны змогуць толькі ў тым выпадку, калі будуць адзін у аднаго вучыцца. Кадры, якія прыбылі звонку, заўсёды горш ведаюць абстаноўку і слабей звязаныя з масамі, чым мясцовыя кадры. У якасці прыкладу прывяду сябе. Прайшло ўжо больш за пяць гадоў, як я прыехаў у паўночную частку правінцыі Шэньсі, але я ведаю аб становішчы тут значна менш і звязаны з мясцовым насельніцтвам значна слабей, чым таварыш Гао Ган і іншыя. Усе нашыя таварышы, якія накіруюцца на тэрыторыю апорных баз супраціўлення японскім захопнікам у правінцыях Шаньсі, Хэбэй, Шаньдун і інш., павінны заўсёды памятаць пра гэта. Мала таго, нават на тэрыторыі адной і той жа апорнай базы, паколькі там маюцца розныя раёны, якія ствараліся ў розны час, таксама існуюць і мясцовыя і ізноў прыбылыя кадры: працаўнікі, якія накіроўваюцца з перадавых раёнаў у больш адсталыя, апыняючыся там на становішчы кадраў, прыбылых звонку, таксама павінны надаваць найсур’ёзную ўвагу дапамозе мясцовым кадрам. Наогул кажучы, ва ўсіх раёнах, дзе ў кіраўніцтва стаяць кадры, якія прыбылі звонку, у тых выпадках, калі адносіны з мясцовымі кадрамі аказваюцца неналаджанымі, адказнасць за такое становішча варта ўскладаць галоўным чынам на кадры, якія прыбылі звонку. У яшчэ большай ступені адказваюць за гэта таварышы, якія зьяўляюцца галоўнымі кіраўнікамі. Цяпер на месцах гэтаму пытанню надаецца яшчэ зусім недастатковая ўвага. Некаторыя ставяцца да мясцовых кадраў грэбліва і насміхаюцца з іх, кажучы пра іх так: «Што разумеюць мясцовыя? Гэта селюкі!». Такія людзі зусім не ўсведамляюць, наколькі важныя для нас мясцовыя кадры. Яны не разбіраюцца ў іх станоўчых якасцях і не заўважаюць сваіх уласных адмоўных бакоў, займаючы няправільную, сектанцкую пазіцыю. Усе кадры, якія прыбылі звонку, павінны ставіцца да мясцовых кадраў беражліва, увесь час дапамагаць ім; насміхацца з іх і прыгнятаць іх недапушчальна. Зразумела, і мясцовыя кадры павінны вучыцца ў прыбылых звонку таварышаў, пераймаючы іх станоўчыя якасці, павінны пазбаўляцца ад шкоднай вузкасці поглядаў, ні ў якім разе не разглядаць прыбылых як чужынцаў, павінны гуртавацца з імі ў адзін дружны калектыў і са свайго боку не павінны дапушчаць сектанцкіх памылак.

Тое ж самае варта сказаць і аб узаемаадносінах паміж вайсковымі працаўнікамі і працаўнікамі мясцовых арганізацый. Тыя і іншыя павінны згуртавацца і весці барацьбу супраць сектанцкіх тэндэнцый. Армейскія работнікі павінны дапамагаць мясцовым работнікам, а мясцовыя работнікі, у сваю чаргу, павінны дапамагаць вайсковым работнікам. У выпадку якіх-небудзь непаразуменняў варта ісці насустрач адзін аднаму, прычым кожны з бакоў павінен ставіцца да сябе з належнай самакрытычнасцю. Наогул кажучы, у раёнах, дзе ў кіраўніцтва фактычна стаяць вайсковыя працаўнікі, у тых выпадках, калі адносіны з мясцовымі працаўнікамі апыняюцца неналаджанымі, галоўная адказнасць за такое становішча кладзецца на вайсковых працаўнікоў. Неабходна, каб вайсковыя работнікі ў першую чаргу зразумелі сваю адказнасць і паводзілі сябе тактоўна ў адносінах з мясцовымі работнікамі; толькі ў гэтым выпадку на тэрыторыі апорных баз могуць быць створаны ўмовы для паспяховай ваеннай і стваральнай дзейнасці.

Тое ж самае трэба сказаць і аб узаемаадносінах паміж асобнымі воінскімі часцямі, паміж асобнымі раёнамі і асобнымі арганізацыямі. Трэба змагацца супраць мясцовых тэндэнцый, якія выяўляюцца ў імкненні лічыцца толькі са сваімі жаданнямі і не ўлічваць інтарэсаў іншых. Ставіцца абыякава да цяжкасцяў іншых, адмаўляць ім у просьбе дапамагчы кадрамі ці ж вылучаць для іх дрэнных працаўнікоў, ахвяраваць інтарэсамі суседа, ігнараваць інтарэсы іншай часткі, іншага раёна, іншых людзей — гэта і ёсць мясцніцтва. Гэта азначае поўную страту камуністычнага аблічча. Для чалавека, заражанага мясцніцтвам, характэрна нежаданне лічыцца з інтарэсамі цэлага, наплявацельскае стаўленне да іншых частак, іншых раёнаў, іншых людзей – такія характэрныя рысы мясцніцтва. Сярод такіх людзей трэба весці ўзмоцненую выхаваўчую працу; трэба, каб яны зразумелі, што гэта сектанцкая тэндэнцыя, якая, калі дазволіць ёй развіцца, становіцца вельмі небяспечнай.

Ёсць яшчэ адно пытанне, а менавіта, пытанне аб узаемаадносінах паміж старымі і новымі, маладымі кадрамі. За час вайны супраць японскіх захопнікаў наша партыя моцна вырасла, з’явіліся шматлікія новыя кадры, і гэта вельмі прыемна. Таварыш Сталін у сваім дакладзе на XVIII з’ездзе ВКП(б) сказаў: «…старых кадраў бывае заўсёды мала, менш, чым трэба, і яны ўжо часткова пачынаюць выходзіць са строю ў сілу натуральных законаў прыроды» (І.В. Сталін, Пытанні ленінізму, выд. 11, стар. 596.). Тут ён гаворыць аб становішчы з кадрамі і аб натуральных законах прыроды. Калі ў нашай партыі не будзе поўнага супрацоўніцтва паміж шырокімі масамі маладых кадраў і старымі кадрамі, то наша справа можа пацярпець крушэнне на паўдарогі. Таму ўсе старыя кадры павінны з найвялікшай цеплынёй вітаць маладыя кадры і клапаціцца пра іх. Праўда, у новых кадраў; ёсць свае недахопы: яны сталі прымаць удзел у рэвалюцыі толькі нядаўна, ім не хапае досведу, за некаторымі з іх яшчэ цягнецца хвост заганнай ідэалогіі старога грамадства, гэта значыць перажыткі дробнабуржуазнай індывідуалістычнай псіхалогіі. Аднак у працэсе выхаваўчай працы і рэвалюцыйнай! загартоўкі гэтыя недахопы могуць быць паступова зжытыя. Дадатныя рысы маладых кадраў складаюцца, як кажа І.В. Сталін, у тым, што яны валодаюць пачуццём новага5, а таму адрозніваюцца высокім энтузіязмам і актыўнасцю. А гэтага-та некаторым старым кадрам як раз і не хапае. Новыя і старыя кадры павінны паважаць адзін аднаго, вучыцца адзін у аднаго, пераймаць адзін у аднаго станоўчыя якасці, каб згуртавацца разам дзеля агульнай справы і прадухіліць узнікненне сектанцкіх тэндэнцый. Наогул кажучы, усюды, дзе ў кіраўніцтва стаяць старыя кадры, у тых выпадках, калі ўзаемаадносіны з новымі кадрамі аказваюцца неналаджанымі, галоўная адказнасць за гэта кладзецца на старыя кадры.

Узаемаадносіны паміж часткай і цэлым, паміж сябрам партыі і партыяй, паміж кадрамі, якія прыбылі звонку, і мясцовымі кадрамі, паміж вайсковымі работнікамі і мясцовымі работнікамі, паміж асобнымі воінскімі часцямі, паміж асобнымі раёнамі, паміж асобнымі арганізацыямі, узаемаадносіны паміж старымі і новымі кадрамі, — усё тое, пра што я казаў вышэй, — усё гэта ўзаемаадносіны ўнутры партыі. Наладжваць гэтыя адносіны трэба ў духу высокай камуністычнай прынцыповасці, прадухіляючы ўзнікненне сектанцкіх тэндэнцый, і тады шэрагі нашы будуць стройнымі, крок — выразным, і гэта будзе спрыяць поспеху нашай барацьбы. Гэта вельмі важнае пытанне, і каб выправіць стыль у рабоце партыі, нам неабходна яго да канца вырашыць. Сектантства ўяўляе сабой адну з праяў суб’ектывізму ў арганізацыйных пытаннях; калі мы сапраўды хочам пакончыць з суб’ектывізмам, хочам выхоўваць партыю ў духу марксісцка-ленінскай добрасумленнасці, то мы павінны ачысціць нашу партыю ад перажыткаў сектанцтва, павінны зыходзіць з таго прынцыпу, што інтарэсы партыі вышэй асабістых і прыватных інтарэсаў.

Гэтым мы забяспечым поўнае адзінства і згуртаванасць нашай партыі.

Перажыткі сектанцтва павінны быць ліквідаваны не толькі ва ўзаемаадносінах унутры партыі, яны павінны быць ліквідаваны таксама і ва ўзаемаадносінах з не-камуністамі — і вось чаму. Згуртаваўшы толькі сяброў партыі, яшчэ нельга перамагчы ворага. Яго можна перамагчы, толькі аб’яднаўшы ўвесь наш народ. Камуністычная партыя Кітая за дваццаць гадоў прарабіла вялізную, цяжкую працу па згуртаванні ўсяго нашага народа, а за час вайны супраць японскіх захопнікаў у гэтай справе былі дасягнуты асабліва значныя поспехі. Але гэта зусім не значыць, што ўсе нашы таварышы засвоілі правільны стыль у адносінах з народнымі масамі і што ўсе ўжо пазбавіліся ад сектанцкіх тэндэнцый. Не, частка нашых таварышаў, несумненна, яшчэ праяўляе сектанцкія тэндэнцыі, прычым у некаторых гэтыя тэндэнцыі праяўляюцца ў вельмі сур’ёзнай форме. Многія нашы таварышы не супраць пакічыцца перад не-камуністамі, ставяцца да іх пагардліва, грэбліва, не жадаюць іх паважаць, не жадаюць бачыць іх станоўчыя якасці. У гэтым і выяўляюцца сектанцкія тэндэнцыі. Такія таварышы, прачытаўшы некалькі марксісцкіх кніг, не сталі ад таго сціплей, а зазналіся яшчэ больш. Яны заўсёды кажуць пра іншых, што тыя нічога не ведаюць, але не жадаюць зразумець, што самі-то яны ўсяго толькі паўзнайкі. Нашы таварышы павінны зразумець адну ісціну: у лікавых адносінах камуністаў заўсёды будзе менш, чым не-камуністаў. Выкажам здагадку, што на кожныя сто чалавек насельніцтва ў нас будзе адзін камуніст, тады на 450 мільёнаў насельніцтва Кітая прыйдзецца 4.5 мільёна камуністаў. Нават калі колькасць нашай партыі вырасце настолькі, і тады колькасць камуністаў усё роўна складзе толькі адзін працэнт ад колькасці насельніцтва, а астатнія 99% будуць складаць беспартыйныя. Якія ж могуць быць у нас падставы для адмовы супрацоўнічаць з беспартыйнымі? Мы абавязаны супрацоўнічаць з усімі, хто жадае і можа з намі супрацоўнічаць, і не маем ніякага права адштурхоўваць іх. А вось частка сяброў партыі гэтай ісціны ўсё яшчэ не разумее. Яны ставяцца грэбліва да тых, хто жадае з намі супрацоўнічаць, і нават адштурхваюць іх. А для гэтага ня можа быць ніякіх падставаў. Няўжо Маркс, Энгельс, Ленін, Сталін далі нам для гэтага якія-небудзь падставы? Не! Наадварот, яны нястомна нагадваюць нам аб неабходнасці трымаць цесную сувязь з масамі, а не адрывацца ад іх. Ці, можа, Цэнтральны Камітэт партыі даў нам падставы для гэтага? Не! Сярод рашэнняў Цэнтральнага Камітэта вы не знойдзеце ніводнага, якое казала б, што мы можам адрывацца ад мас і тым самым ізаляваць сябе. Наадварот, Цэнтральны Камітэт заўсёды заклікае нас трымаць цесную сувязь з масамі, а не адрывацца ад іх. Таму любыя дзеянні, у якіх выяўляецца адрыў ад мас, не маюць ніякага апраўдання; яны спароджаныя сектанцкімі поглядамі, якія прадстаўляюць прадукт уласнай творчасці часткі нашых таварышаў. Паколькі такое сектанцтва ў некаторых таварышаў усё яшчэ праяўляецца ў вельмі сур’ёзнай форме, паколькі яно ўсё яшчэ перашкаджае правядзенню ў жыццё лініі нашай партыі, мы павінны весці ў нашай партыі вялікую выхаваўчую працу, накіраваную супраць сектанцтва.

Найперш трэба, каб нашы кадры па-сапраўднаму зразумелі сур’ёзнасць гэтага пытання, зразумелі, што калі камуністы не стуляцца з непартыйнымі кадрамі, з работнікамі — не-камуністамі, то ворага безумоўна не ўдасца разграміць і мэты рэвалюцыі безумоўна не будуць дасягнуты.

Усякія сектанцкія настроі ўяўляюць сабой праяву суб’ектывізму і несумяшчальныя з сапраўднымі інтарэсамі рэвалюцыі, а таму барацьбу супраць сектанцтва і супраць суб’ектывізму трэба весці адначасова.

На пытанні пра шаблонныя схемы я сёння не маю магчымасці спыніцца, мы абмяркуем яго на іншым зборы. Шаблонныя схемы — гэта ёмішча ўсялякага хламу і бруду, гэта форма праявы суб’ектывізму і сектанцтва. Шаблоны прыносяць шкоду людзям, перашкаджаюць справе рэвалюцыі. Іх неабходна знішчыць.

Калі мы хочам змагацца супраць суб’ектывізму, нам трэба прапагандаваць матэрыялізм, прапагандаваць дыялектыку. Аднак у нашай партыі ёсць яшчэ шэраг таварышаў, якія не надаюць належнай увагі прапагандзе матэрыялізму і дыялектыкі. Ёсць нават і такія таварышы, якія глядзяць скрозь пальцы на прапаганду суб’ектывізму. Гэтыя таварышы лічаць сябе прыхільнікамі марксізму і тым не менш не імкнуцца прапагандаваць матэрыялізм. Сутыкаючыся з прапагандай суб’ектывізму ў вуснай ці пісьмовай форме, яны не лічаць патрэбным задумацца над гэтым і ніяк на яе не рэагуюць. Такія паводзіны нявартыя камуніста. Яно вядзе да таго, што многія нашы таварышы аказваюцца атручанымі атрутай суб’ектывізму, які паралізуе іх. Таму мы павінны разгарнуць у нашай партыі асветную кампанію, каб дапамагчы нашым таварышам вызваліцца ад дурману суб’ектывізму і дагматызму і заклікаць іх да байкоту суб’ектывізму, сектанцтва і шаблонных схем. Усе гэтыя з’явы падобныя японскім таварам: бо толькі вораг зацікаўлены ў тым, каб мы захоўвалі ў сябе гэтую дрэнь, каб і надалей трымаць нас у адурманеным стане. Таму мы павінны байкатаваць іх гэтак жа, як байкатуем японскія тавары6. Мы павінны байкатаваць суб’ектывізм, сектанцтва, шаблонныя схемы, каб ускладніць продаж гэтых тавараў на нашым рынку, не даваць ім магчымасці, карыстаючыся нізкім тэарэтычным узроўнем сябраў партыі, знаходзіць сабе збыт. З гэтай мэтай неабходна развіць у нашых таварышаў тонкі нюх, неабходна, каб яны навучыліся нюхам распазнаваць характар ​​любой з’явы, а затым ужо вырашалі, сустракаць яго добразычліва ці байкатаваць. З якой бы з’явай ні сутыкнуўся камуніст, ён павінен паставіць перад сабой пытанне «чаму?», павінен усебакова прадумаць яго самастойна, павінен падумаць, ці адпавядае яно патрабаванням рэчаіснасці, ці разумна яно; ні ў якім разе нельга слепа ісці за іншымі, прапаведаваць рабскае пакланенне перад чужым меркаваннем.

Нарэшце, у барацьбе супраць суб’ектывізму, сектанцтва і шаблонных схем нам нельга выпускаць з-пад увагі дзве запаведзі: па-першае, «спаганяць за мінулае ў навучанне на будучыню» і, па-другое, «лячыць, каб выратаваць хворага». Абавязкова выкрываць усе дапушчаныя раней памылкі, нягледзячы на ​​асобы, навукова аналізаваць і падвяргаць крытыцы ўсё адмоўнае, што было ў мінулым, з тым каб надалей дзейнічаць больш абачліва, працаваць лепш — вось у чым заключаецца сэнс ўстаноўкі «спаганяць за мінулае ў навучанне на будучыню». Аднак, выкрываючы памылкі і асуджаючы недахопы, мы пераследуем тую ж мэту, якую пераследуе лекар пры лячэнні хворага, — мэта, якая складаецца ў тым, каб выратаваць яму жыццё, а не загаіць яго да смерці. Чалавек захварэў апендыцытам, лекар выдаліў апендыцыс і гэтым выратаваў яму жыццё. Мы будзем вітаць кожнага, хто, дапусціўшы памылку, не ўхіляецца ад лячэння і не ўпарціцца ў сваёй памылцы настолькі, каб апынуцца ў рэшце рэшт у невылечным стане. Калі толькі ён сумленна і шчыра праявіць жаданне лячыцца, выправіцца, мы будзем рады яму і вылечым яго, каб ён стаў добрым сябрам партыі. Мы не здолеем паспяхова выканаць гэтую задачу, калі, паддаўшыся хвіліннаму парыву, будзем біць без літасці. Пры лячэнні ідэалагічных і палітычных хвароб нельга секчы наводмаш: адзіна правільным і эфектыўным метадам лячэння будзе «лячыць, каб выратаваць хворага».

Сёння — у дзень адкрыцця нашай Партыйнай школы — я дазволіў сабе надоўга затрымаць вашу ўвагу; спадзяюся, што вы, таварышы, сур’ёзна падумаеце пра ўсё сказанае. (Бурныя апладысменты.)

Нататкі

1. Глядзіце нататка 37 да працы «Стратэгічныя пытанні рэвалюцыйнай вайны ў Кітаі» у 1-м томе гэтага выдання. Напісанае па шаблоннай схеме «васьмічленнае сачыненне» было беззмястоўным слоўным хітраспляценнем, у якім шанавалася толькі форма. Кожная частка сачынення павінна была адпавядаць цвёрда ўсталяванаму трафарэту, аж да таго, што ён быў абмежаваны вызначанай колькасцю іерогліфаў. Людзі займаліся толькі тым, што, зыходзячы з сэнсу іерогліфаў, якія ўваходзяць у назву зададзенай тэмы, пісалі сачыненне па гатовым шаблоне. У дадзеным выпадку пад шаблоннымі схемамі маюцца на ўвазе пісанні шэрагу асоб з лагера рэвалюцыі. Аўтары гэтых пісанняў не аналізавалі з’яў жыцця, а толькі жанглявалі рэвалюцыйнымі тэрмінамі і паняццямі. Іх пісанні ўяўлялі сабой такія ж размовы і суцэльнае беспрадметнае пустаслоўе, як і сачыненні, пабудаваныя па васьмічленным шаблоне.
2. Маецца на ўвазе прынятае ў снежні 1939 года рашэнне Цэнтральнага Камітэта Камуністычнай партыі Кітая аб прыцягненні інтэлігенцыі. Глядзіце працу «Шырока прыцягваць інтэлігенцыю» ў 3-м томе гэтага выдання.
3. Гл. І.В. Сталін, «Пра асновы ленінізму», раздзел III, «Тэорыя» (Творы, Т. 6, стар. 88. — Заўв. рэд.).
4. Першая фраза кнігі «Луньюй» — запісаў выслоўяў Канфуцыя і яго бліжэйшых вучняў.
5. Гл. І.В. Сталін, «Справаздачны даклад на XVIII з’ездзе партыі аб працы ЦК ВКП(б)», раздзел III, п. 2 (Пытанні ленінізму, выд. 11, стар. 596. — Заўв. рэд.).
6. Байкот японскіх тавараў з’яўляўся ў першай палове XX стагоддзя адным са сродкаў, да якіх кітайскі народ часта звяртаўся ў барацьбе супраць агрэсіі японскага імперыялізму. Кітайскі народ ажыццяўляў такі байкот японскіх тавараў, напрыклад, у перыяд патрыятычнага руху 4 траўня 1919 года, пасля падзей 18 верасня 1931 года і ў перыяд вайны супраць японскіх захопнікаў.

….

ДА ПЫТАННЯ АБ МЕТАДАХ КІРАЎНІЦТВА

1) Існуюць два метады, якія мы, камуністы, павінны прымяняць у любой працы: гэта, па-першае, спалучэнне агульных заклікаў з канкрэтным кіраўніцтвам і, па-другое, падтрыманне сувязі кіраўніцтва з масамі.

2) Не высунуўшы агульных заклікаў, якія распаўсюджваюцца на ўсіх, немагчыма мабілізаваць шырокія масы на выкананне якой бы там ні было задачы. Аднак, калі абмяжоўвацца толькі агульнымі заклікамі, калі кіраўнікі не будуць самі ў шэрагу кіруемых імі арганізацый канкрэтна і ўдумліва займацца працай, да правядзення якой яны заклікаюць, — каб, прабіўшы першы пралом у адным месцы і набыўшы тут вопыт, затым выкарыстоўваць гэты вопыт для накіравання працы астатніх кіруемых імі аб’ектаў, — то яны не змогуць праверыць, ці правільныя агульныя заклікі, з якімі яны выступаюць, не змогуць напоўніць іх канкрэтным зместам, і тады ўзнікне пагроза, што гэтыя агульныя заклікі павіснуць у паветры. Напрыклад, падчас руху за выпраўленне стылю працы ў 1942 годзе тамака, дзе карысталіся метадам спалучэння агульных заклікаў з пэўным кіраўніцтвам, меліся поспехі і, наадварот, тамака, дзе гэтым метадам не карысталіся, поспехаў не было. Пры далейшым разгортванні руху за выпраўленне стылю працы ў 1943 годзе ўсе бюро Цэнтральнага Камітэта і іх аддзяленні, раённыя і мясцовыя камітэты партыі ў мэтах набыцця патрэбнага досведу павінны нароўні з вылучэннем агульных заклікаў (планы разгортвання руху за выпраўленне стылю працы на ўвесь год) абраць у сваёй установе, а таксама з ліку бліжэйшых устаноў, навучальных устаноў і воінскіх часцей па два-тры аб’екты (не варта браць шмат) і прыступіць да іх глыбокага вывучэння, дэталёва азнаёміцца з тым, як ідзе на гэтых аб’ектах вучоба, звязаная з рухам за выпраўленне стылю працы, выбраць там некалькіх найбольш тыповых работнікаў (таксама не варта браць многіх) і дэталёва азнаёміцца з тым, якое іх палітычнае мінулае, што яны ўяўляюць сабой у ідэалагічных адносінах, як ставяцца да вучобы, як працуюць; пры гэтым трэба асабіста накіроўваць дзейнасць кіраўнікоў выбраных аб’ектаў, дапамагаючы ім канкрэтна вырашаць практычныя пытанні, якія ўзнікаюць на гэтых аб’ектах. Кожная асобная ўстанова, навучальная ўстанова, воінская часць таксама маюць у сваім складзе вядомую колькасць аб’ектаў, і кіруючыя работнікі адпаведных устаноў, навучальных устаноў воінскіх часцей таксама павінны дзейнічаць такім жа чынам. Для іх гэта ў сваю чаргу будзе метадам спалучэння кіраўніцтва з уласнай вучобай. Ніводны кіруючы работнік не можа ажыццяўляць агульнае кіраўніцтва ўсімі кіруемымі ім аб’ектамі, калі ён не набывае канкрэтнага вопыту ў рабоце на асобных аб’ектах, з асобнымі работнікамі, па асобных пытаннях. Гэты метад трэба шырока папулярызаваць, каб кіруючыя працаўнікі розных звёнаў маглі ім авалодаць.

3) Вопыт руху за выпраўленне стылю працы ў 1942 годзе сведчыць таксама аб тым, што ў ходзе руху неабходна на кожным аб’екце ствараць кіруючую групу з невялікай колькасці актывістаў, аб’яднаных вакол галоўнага кіраўніка дадзенага аб’екта, і падтрымліваць цесную сувязь гэтай кіруючай групы з масамі, якія ўключыліся ў вучобу. Толькі пры гэтай умове рух за выпраўленне стылю працы можа дасягнуць сваёй мэты. Актыўнасць адной толькі кіруючай групы, якая не спалучаецца з актыўнасцю шырокіх мас, выльецца ў бясплодныя намаганні купкі людзей. Аднак і актыўнасць шырокіх мас без моцнай кіравальнай групы, належным чынам якая арганізуе гэтую актыўнасць, не можа ні доўга ўтрымацца, ні развівацца ў дакладным кірунку і паднімацца на яшчэ больш высокі ўзровень. Масы, як правіла, складаюцца з людзей больш актыўных, людзей сярэдняй актыўнасці і людзей адносна пасіўных. Таму кіраўнікі павінны ўмела згуртоўваць невялікі лік актывістаў у кіруючую групу і, абапіраючыся на яе, паднімаць актыўнасць сярэдняй групы і ўцягваць у працу людзей пасіўных. Па-сапраўднаму моцна згуртаваная і звязаная з масамі кіруючая група павінна складацца паступова, у ходзе барацьбы саміх народных мас; яна не можа скласціся ў баку ад гэтай барацьбы. У большасці выпадкаў у ходзе сур’ёзнай барацьбы, на пачатковым, сярэднім і канчатковым яе этапах, кіруючая група не павінна і не можа заставацца нязменнай па сваім складзе. Трэба няспынна вылучаць актывістаў, якія выраслі падчас барацьбы, і замяняць імі тых удзельнікаў кіруючай групы, хто аказаўся не на вышыні патрабаванняў, не вытрымаў выпрабавання або расклаўся. Асноўнай прычынай таго, што ў шэрагу раёнаў і ўстаноў работу не ўдаецца зрушыць з месца, з’яўляецца адсутнасць такой здаровай кіруючай групы, якая была б моцна згуртавана і звязана з масамі. Калі ў навучальнай установе пры наяўнасці ў ёй сотні чалавек няма кіравальнай групы, якая склалася натуральна (а не была пазбівана штучна) з выкладчыкаў, службоўцаў, навучэнцаў і якая складаецца з некалькіх, часам з дзясятка з лішнім, найболей актыўных, найболей устойлівых і здольных людзей, — то такая навучальная ўстанова, несумненна, будзе працаваць дрэнна.

Указанне па пытанні аб стварэнні асноўнай кіруючай групы, сфармуляванае І.В. Сталіным у дзевятай з дванаццаці ўмоў бальшавізацыі камуністычных партый[1], мы павінны прымяняць ва ўсіх — вялікіх і малых — установах, навучальных установах, воінскіх часцях, на ўсіх вытворчых прадпрыемствах і ва ўсіх вёсках. Крытэрам пры стварэнні такой кіруючай групы павінны служыць чатыры ўмовы, якія высунуў Г. Дзімітраў, кажучы аб палітыцы ў дачыненні да кадраў (глыбокая адданасць, звязанасць з масамі, уменне самастойна арыентавацца ў абстаноўцы, дысцыплінаванасць)[2]. Ва ўсіх выпадках, незалежна ад таго, ці вырашаюцца цэнтральныя задачы, звязаныя з вайной, вытворчасцю, асветай (уключаючы рух за выпраўленне стылю працы), ці ж ідзе праверка працы, праверка кадраў і г.д., — нараўне з спалучэннем агульных заклікаў з канкрэтным кіраўніцтвам трэба падтрымліваць сувязь кіруючай групы з шырокімі масамі.

4) Ва ўсёй практычнай дзейнасці нашай партыі правільнае кіраўніцтва заўсёды павінна будавацца на прынцыпе — чэрпаць у мас і несці ў масы. Гэта значыць: суміраваць меркаванні мас (разрозненыя і бессістэмныя) і зноў несці іх (абагульненыя і сістэматызаваныя ў выніку вывучэння) у масы, прапагандаваць і тлумачыць іх, рабіць іх ідэямі саміх мас, каб масы адстойвалі гэтыя ідэі і ператваралі іх у дзеянні; разам з тым на дзеяннях мас правяраць правільнасць гэтых ідэй. Затым трэба зноў суміраваць меркаванні мас і зноў несці іх у масы, каб масы іх адстойвалі, — і так без канца. З кожным разам гэтыя ідэі будуць станавіцца ўсё больш слушнымі, больш жыцьцёвымі, больш паўнавартаснымі. Гэтаму вучыць марксісцкая тэорыя пазнання.

5) Падчас цяперашняга руху за выпраўленне стылю працы варта шырока прапагандаваць думку аб тым, што паміж кіруючай групай, якая вядзе арганізатарскую працу, і шырокімі масамі, якія вядуць барацьбу, павінны быць усталяваныя правільныя адносіны, што правільныя кіруючыя ідэі можна выпрацаваць, толькі падсумоўваючы меркаванні мас і ізноў несучы іх у масы з тым, каб масы іх адстойвалі, а таксама думка аб тым, што, ажыццяўляючы кіруючыя ідэі, трэба спалучаць агульныя заклікі з канкрэтным кіраўніцтвам, — прапагандаваць, каб тым самым выправіць памылковыя погляды па гэтым пытанні, якія існуюць сярод нашых работнікаў. Многія таварышы не надаюць значэння згуртаванню актывістаў у кіруючую групу і не ўмеюць рабіць гэта як след, не надаюць значэння ўстанаўленню цеснай сувязі паміж гэтай асноўнай кіруючай групай і шырокімі масамі і не ўмеюць рабіць гэта як след; у сілу гэтага іх кіраўніцтва ператвараецца ў бюракратычнае кіраўніцтва, адарванае ад мас. Многія таварышы не надаюць значэння абагульненню вопыту барацьбы мас і не ўмеюць як след абагульняць яго; яны любяць выказваць з глыбакадумным выглядам разнастайныя суб’ектывісцкія погляды; у сілу гэтага іх меркаванні ператвараюцца ў рэзанерства, адарванае ад рэальнай рэчаіснасці. Многія таварышы здавольваюцца абвяшчэннем агульных заклікаў да выканання тых ці іншых задач і, высунуўшы агульныя заклікі, не імкнуцца непасрэдна ўслед за гэтым прыступаць да канкрэтнага кіраўніцтва на шэрагу аб’ектаў і не ўмеюць рабіць гэта як след; з прычыны гэтага іх заклікі застаюцца заклікамі на словах, на паперы, у пратаколах сходаў, а іх кіраўніцтва ператвараецца ў бюракратычнае кіраўніцтва. У цяперашнім руху за выпраўленне стылю працы неабходна ліквідаваць гэтыя недахопы, неабходна навучыцца прымяняць у ходзе вучобы, праверкі працы і праверкі кадраў метад падтрымання сувязі кіраўніцтва з масамі, а таксама метад спалучэння агульных заклікаў з канкрэтным кіраўніцтвам і ў далейшым прымяняць гэтыя метады ва ўсёй працы.

6) Сумаваць меркаванні мас, ізноў несці іх у масы, каб масы іх адстойвалі, і такім чынам выпрацоўваць правільныя кіруючыя ідэі — такі асноўны метад кіраўніцтва. У працэсе сумавання меркаванняў мас і ў працэсе адстойвання масамі выпрацаваных ідэй варта прымяняць метад спалучэння агульных заклікаў з канкрэтным кіраўніцтвам — гэта складовая частка асноўнага метаду. Трэба спачатку на вопыце канкрэтнага кіраўніцтва побач асобных аб’ектаў выпрацоўваць агульныя ідэі (агульныя заклікі), затым правяраць гэтыя агульныя ідэі на многіх аб’ектах працы (гэта трэба не толькі рабіць самому, але і раіць іншым), а затым падсумоўваць новы досвед (абагульняць досвед) і выпрацоўваць новыя ўказанні для паўсюднага кіраўніцтва масамі — так павінны паступаць нашы таварышы ў наш час падчас рухаў за выпраўленне стылю працы; гэтак жа трэба падыходзіць і да ўсякай іншай працы. Якасць кіраўніцтва залежыць ад таго, наколькі кіраўнік авалодаў гэтым метадам.

7) Даючы любое заданне (якое тычыцца рэвалюцыйнай вайны, вытворчасці, асветы ці ж вучобы, звязанай з рухам за выпраўленне стылю працы, праверкі працы, праверкі кадраў ці, нарэшце, прапагандысцкай працы, арганізацыйнай працы, працы па ліквідацыі варожай агентуры і г.д.), вышэйстаячыя кіруючыя арганізацыі і іх аддзелы павінны дзейнічаць праз галоўных кіраўнікоў адпаведных ніжэйстаячых арганізацый, з тым каб гэтыя кіраўнікі з поўным разуменнем сваёй адказнасці браліся за даручаную справу і такім чынам дасягалася мэта падзелу абавязкаў пры забеспячэнні адзінага кіраўніцтва (адзіначалля). Не варта дапускаць, каб які-небудзь аддзел вышэйстаячай арганізацыі зносіўся толькі з адпаведным аддзелам ніжэйстаячай арганізацыі (напрыклад, аргатдзел з аргатдзелам, агітпрапатдзел з агітпрапатдзелам, аддзел па барацьбе з варожай агентурай — з адпаведным аддзелам ніжэйстаячай арганізацыі), у выніку чаго галоўная адказная асоба арганізацыі (напрыклад, сакратар, старшыня, загадчык, дырэктар навучальнай установы і г.д.) апынецца недасведчаным і не зможа адказваць за даручаную справу. Трэба, каб у ніжэйстаячых арганізацыях і галоўны кіраўнік і кіраўнікі асобных участкаў працы былі дасведчаныя аб атрыманым заданні і адказвалі за яго выкананне. Такая адзінаначальнасць з выкананнем прынцыпу падзелу абавязкаў і адзінства кіраўніцтва дазваляе праз галоўнага кіраўніка ўстановы прыцягваць да выканання задання вялікую колькасць людзей, часам нават увесь штат працаўнікоў, а такім чынам, дае магчымасць спраўляцца з недахопам працаўнікоў у тым ці іншым аддзеле, дазваляе зрабіць вялікую колькасць людзей актыўнымі ўдзельнікамі дадзенай працы. Гэта таксама адна з формаў сувязі кіраўніцтва з масамі. Калі, напрыклад, праверка кадраў будзе праводзіцца ізалявана невялікай колькасцю працаўнікоў такога кіруючага органа, як аргатдзел, то, несумнеўна, праца не будзе выканана як след. Але калі праз начальніка ўстановы або дырэктара навучальнай установы да ўдзелу ў праверцы будзе прыцягнуты цэлы шэраг работнікаў дадзенай установы або навучэнцаў дадзенай навучальнай установы, а часам нават і ўвесь штат, увесь склад навучэнцаў, прычым кіруючыя работнікі вышэйстаячага аргатдзела будуць як след накіроўваць гэтую праверку і ажыццяўляць на справе прынцып падтрымання сувязі кіраўніцтва з масамі, то мэта, праследуемая праверкай кадраў, будзе, несумненна, поўнасцю дасягнута.

8) У адным раёне не можа адначасова праводзіцца некалькі асноўных работ; на пэўным адрэзку часу можа праводзіцца толькі адна асноўная работа, якая дапаўняецца іншымі — другараднымі і трэцяраднымі. Таму кіраўніцтва раёна павінна, на аснове ўліку гісторыі барацьбы ў дадзеным раёне і цяперашніх умоў гэтай барацьбы, адвесці кожнаму віду працы адпаведнае месца, а не дзейнічаць без усялякага плана, кідаючыся ад аднаго задання да іншага па меры іх паступлення зверху, бо гэта прыводзіць да узнікненню мноства «асноўных прац» і да блытаніны. Вышэйстаячыя інстанцыі, са свайго боку, таксама не павінны даручаць ніжэйстаячым установам адначасова цэлы шэраг прац, не размяжоўваючы іх па ступені важнасці і тэрміновасці і не вылучаючы асноўныя з іх, бо гэта дэзарганізуе працу ніжэйстаячых устаноў і не дае ім магчымасці дасягнуць вызначаных вынікаў. Кіруючы работнік павінен у адпаведнасці з гістарычнымі ўмовамі і цяперашняй абстаноўкай, якая склалася ў дадзеным раёне, а таксама улічваючы сітуацыю ў цэлым, правільна вызначаць найважнейшую працу і парадак яе выканання на кожны асобны адрэзак часу, [пасля](чамусці у рускай версіі было ўжыта слова “поело”) чаго ўпарта праводзіць прынятае рашэнне ў жыццё, дамагаючыся ў што б там ні стала намечаных вынікаў; у гэтым складаецца адна з праяў мастацтва кіраўніцтва. Гэта таксама пытанне аб метадах кіраўніцтва; ужываючы прынцыпы падтрымання сувязі кіраўніцтва з масамі і спалучэнні агульных заклікаў з пэўным кіраўніцтвам, неабходна выконваць і гэтае патрабаванне.

9) Мы не вычарпалі тут усіх прыватнасцяў пытання аб метадах кіраўніцтва, а чакаем, што таварышы на месцах, зыходзячы з дадзенай намі прынцыповай усталёўкі, самі добрасумленна прадумаюць гэтыя прыватнасці, выявяць сваю ініцыятыву. Чым цяжэй барацьба, тым больш настойліва неабходнасць цесна ўвязваць кіраўніцтва, якое ажыццяўляецца камуністамі, з патрабаваннямі шырокіх мас, цесна ўвязваць агульныя заклікі камуністаў з канкрэтным кіраўніцтвам, што дазволіць канчаткова ліквідаваць суб’ектывісцкія і бюракратычныя метады кіраўніцтва. Усе камуністы, якія знаходзяцца на кіруючай працы, павінны заўсёды супрацьпастаўляць суб’ектывісцкім і бюракратычным метадам марксісцкія навуковыя метады кіраўніцтва і з іх моцай пераадольваць метады суб’ектывістаў і бюракратаў. Суб’ектывісты і бюракраты, не лічачыся з прынцыпамі падтрымання сувязі кіраўніцтва з масамі і спалучэння агульных заклікаў з канкрэтным кіраўніцтвам, надзвычай абцяжарваюць разгортванне працы партыі. Каб змагацца з суб’ектывісцкімі і бюракратычнымі метадамі кіраўніцтва, трэба шырока распаўсюджваць і глыбока ўкараняць марксісцкія навуковыя метады.

Нататкі

[1] Гл. І.В. Сталін, «Аб перспектывах КПГ і аб бальшавізацыі» (Соч., Т. 7, стар. 39-40. — Заўв. рэд.).

[2] Гл. Г. Дзімітраў, Заключнае слова на VII Сусветным кангрэсе Камуністычнага Інтэрнацыяналу, раздзел «Аб кадрах» (Г. Дзімітраў, «У барацьбе за адзіны фронт супраць фашызму і вайны», Партыздат ЦК ВКП(б), 1937, стар. 84 -85. — Заўвага. рэд.).

Мао Цзэ-дун. Выбраныя творы. Том 4. — М., Выдавецтва замежнай літаратуры, 1953. — сс. 213-224., 1 чэрвеня 1943 г.

….

Супраць буржуазнай ідэалогіі ўнутры партыі

Прамова таварыша Мао Цзэдуна на Усекітайскай нарадзе па пытаннях фінансава-эканамічнай работы, якая праходзіла летам 1953 года.

Наша нарада прайшла паспяхова. Прэм’ер Чжоў Эньлай выступіў з добрым заключным словам.

Цяпер мы бачым, што пасля рухаў супраць «трох» і «пяці зол» [1] у партыі існуюць памылкі дваякага роду. Адны гэта звычайныя памылкі, напрыклад «пяць шмат», якія можа дапусціць кожны і ў любы час. Памылкі, названыя «пяць шмат», могуць, між іншым, ператварыцца ў памылкі, названыя «пяць мала» [2]. Іншыя ж памылкі носяць важны характар, да іх, напрыклад, адносяцца капіталістычныя тэндэнцыі. Будучы адлюстраваннем буржуазнай ідэалогіі ўнутры партыі, яны з’яўляюцца адыходам ад марксісцка-ленінскай пазіцыі.

Рухі супраць «трох» і «пяці зол» нанеслі моцны ўдар па буржуазнай ідэалогіі ўнутры партыі. Аднак асноўны ўдар тады прыйшоўся толькі па такіх праявах буржуазнай ідэалогіі, як карупцыя і марнатраўства, тым часам як праявы буржуазнай ідэалогіі ў пытанні аб лініі засталіся ўбаку. Апошнія маюць месца не толькі ў фінансава-эканамічнай рабоце, але і ў палітыка-юрыдычнай, культурна-асветнай і іншых галінах працы; яны назіраюцца ў таварышаў як у цэнтры, так і на месцах.

Памылкі, дапушчаныя ў фінансава-эканамічнай працы, падвяргаліся сур’ёзнай крытыцы са снежня мінулага года, калі таварышам Бо Ібо [3] была вылучана новая падатковая сістэма [4], якая прадугледжвала «роўнасць дзяржаўных і прыватных прадпрыемстваў», аж да цяперашняй нарады. Далейшае правядзенне новай падатковай сістэмы, якая ідзе ўразрэз з марксізмам-ленінізмам, з генеральнай лініяй партыі ў пераходны перыяд, непазбежна вядзе да капіталізму.

Куды накіроўваць развіццё ў пераходны перыяд — да сацыялізму ці ж да капіталізму? Генеральная лінія партыі патрабуе пераходу да сацыялізму, што мяркуе даволі працяглую барацьбу. У адрозненне ад справы Чжан Цзышаня [5] новая падатковая сістэма адносіцца да памылак ідэалагічнага парадку і з’яўляецца адыходам ад генеральнай лініі партыі. Неабходна разгарнуць унутры партыі барацьбу супраць буржуазнай ідэалогіі. Сябры партыі ў сэнсе іх ідэйнага стану падзяляюцца на тры групы:

1) адны таварышы стойкія і непахісныя ў сваіх марксісцка-ленінскіх поглядах;

2) іншыя ў асноўным прытрымліваюцца марксізму-ленінізму, паколькі ў іх свядомасці ёсць прымешка немарксісцка-ленінскіх поглядаў;

3) а трэція, якія складаюць нязначную колькасць, стаяць на заганных, немарксісцка-ленінскіх ідэйных пазіцыях.

Падчас крытыкі памылковых поглядаў Бо Ібо сёй-той адзначаў, што яго памылка вынікае з дробнабуржуазнага індывідуалізму. Гэта не правільна. Вастрыё крытыкі трэба накіраваць галоўным чынам на яго буржуазныя погляды, якія гуляюць на руку капіталізму і нясуць шкоду сацыялізму. Толькі такая крытыка была б правільнай. У свой час мы ўказвалі, што «лева»-апартуністычныя памылкі ёсць адлюстраванне дробнабуржуазнай гарачнасці ўнутры партыі і ўзнікаюць яны ў перыяд разрыву з буржуазіяй. Падчас жа трохразовага супрацоўніцтва з буржуазіяй, гэта значыць у перыяд першага супрацоўніцтва паміж гаміньданам і Кампартыяй, у перыяд вайны Супрацівы японскім захопнікам і ў цяперашні перыяд, буржуазная ідэалогія ўздзейнічала на частку чальцоў партыі і выклікала сярод іх ваганні. Менавіта гэтым і абумоўлена памылка Бо Ібо.

Памылка Бо Ібо не ізаляваная з’ява, падобныя памылкі маюць месца не толькі ў цэнтры, але і ў буйных адміністрацыйных раёнах і правінцыях (гарадах). Буйным адміністрацыйным раёнам і правінцыям (гарадам) трэба склікаць нарады і ў святле рэзалюцыі другога пленума ЦК партыі сёмага склікання і заключнага слова, зробленага на гэтай нарадзе, праверыць сваю работу з мэтай выхавання кадравых работнікаў.

Нядаўна я пабываў ва Ухане і Нанкіне і даведаўся шмат чаго, што вельмі карысна. У Пекіне мала што пачуеш, таму я збіраюся яшчэ паездзіць па краіне. Цэнтральныя кіруючыя органы — гэта фабрыкі, якія выпускаюць ідэалагічную прадукцыю. І калі яны не будуць ведаць абстаноўкі ў нізах, не будуць маць сыравіны і паўфабрыкатаў, то як яны змогуць вырабляць яе? Нейкая гатовая прадукцыя на месцах ужо ёсць, і цэнтральным кіруючым органам застаецца толькі распаўсюдзіць яе па ўсёй краіне. Сюды адносіцца, напрыклад, барацьба супраць «трох старых» і «трох новых зол» [6], якая разгарнулася спачатку на месцах. Цэнтральныя ведамствы аддаюць дырэктывы наўгад. Прадукцыя, якая выходзіць ад іх, замест таго каб быць першасортнай, на справе апыняецца другасортнай, больш за тое, значная частка яе забракоўваецца як не мелая ніякага спажывальнага кошту. Кіруючыя органы буйных адміністрацыйных раёнаў і правінцый (гарадоў) — гэта мясцовыя прадпрыемствы па вырабе ідэалагічнай прадукцыі, і яны таксама абавязаны даваць яе высакаякаснай.

Памылка Бо Ібо ёсць адлюстраванне буржуазнай ідэалогіі. Выгадная капіталізму, а не сацыялізму і паўсацыялізму, яна ідзе ўразрэз з рэзалюцыяй другога пленума ЦК партыі сёмага склікання.

На каго мы мусім абапірацца? На працоўны клас ці на буржуазію? У рэзалюцыі другога пленума ЦК партыі сёмага склікання ўжо даўно зразумела сказана:

«Мы павінны цалкам і на поўную абапірацца на працоўны клас».

У ёй таксама ўказваецца, што ў пытанні аднаўлення і развіцця вытворчасці трэба ўстанавіць:

1) на першым месцы павінна быць вытворчасць дзяржаўнай прамысловасці,

2) на другім — прыватнай прамысловасці,

3) на трэцім — саматужнай прамысловасці.

Галоўным звяном павінна быць прамысловасць, а ў прамысловасці — цяжкая прамысловасць, якая з’яўляецца дзяржаўнай уласнасцю. Сярод пяці эканамічных укладаў, якія існуюць цяпер у нас у краіне, дзяржаўны сектар з’яўляецца кіруючым. Капіталістычную ж прамысловасць і гандаль неабходна паступова перавесці на шлях дзяржаўнага капіталізму.

У рэзалюцыі другога пленума ЦК гаворыцца аб неабходнасці паляпшэння жыцця працоўных і іншых працоўных на аснове развіцця вытворчасці. Аднак пра гэта забываюцца людзі з буржуазнай ідэалогіяй, адным з прадстаўнікоў якіх з’яўляецца Бо Ібо. Мы павінны, робячы ўпор на развіццё вытворчасці, адначасова клапаціцца і аб росце вытворчасці, і аб паляпшэнні жыцця народа. Аб дабрабыце трэба клапаціцца, празмерна, вядома, нельга, але зусім не клапаціцца — таксама не падыходзіць. Цяпер яшчэ сустракаецца нямала кадравых работнікаў, якія не клапоцяцца аб жыцці народа, пакідаючы яго на волю лёсу. У правінцыі Гуйчжоу Н-скі полк заняў нямала сялянскіх палёў, што з’явілася сур’ёзным ушчамленнем інтарэсаў насельніцтва. Не клапаціцца пра жыццё народа — няправільна, але ўпор усё ж трэба рабіць на вытворчасць і будаўніцтва.

Пытанне аб выкарыстанні, абмежаванні і пераўтварэнні капіталістычнага сектара эканомікі было таксама з усёй яснасцю растлумачана на другім пленуме ЦК. У яго рэзалюцыі гаворыцца, што прыватнакапіталістычны сектар будзе абмежаваны ў сферы дзейнасці, будзе абмежаваны з дапамогай падатковай палітыкі, рыначных цэн і ўмоў працы, што ён не павінен нястрымна развівацца. Узаемаадносіны паміж сацыялістычным і капіталістычным сектарамі будуюцца як узаемаадносіны паміж кіруючым і кіруемым. Абмежаванне і супраціўленне абмежаванню ўяўляюць сабой галоўную форму класавай барацьбы ўнутры новадэмакратычнай дзяржавы. Новая ж падатковая сістэма, якая выступае за «роўнасць дзяржаўных і прыватных прадпрыемстваў», ідзе ўразрэз з лініяй, паводле якой дзяржаўны сектар з’яўляецца кіруючым.

Адносна аб’яднання ў кааператывы сялян-аднаасобнікаў і саматужнікаў у рэзалюцыі другога пленума ЦК партыі выразна паказана:

«Такие кооперативы являются коллективными хозяйственными организациями трудящихся масс, основанными на частной собственности и находящимися в ведении руководимой пролетариатом государственной власти. Ввиду культурной отсталости китайского народа и отсутствия у него традиций кооперации распространение и развитие нашего кооперативного движения встретят большие трудности, однако кооперативы можно и нужно организовывать, их нужно внедрять и развивать. С одним государственным сектором, без кооперативного сектора, мы не сможем повести единоличные хозяйства трудящихся по пути постепенного перехода к коллективизации, не сможем перейти от новодемократического государства к будущему социалистическому государству, не сможем укрепить гегемонию пролетариата в государственной власти».

Хоць вышэйпададзенае запісана ў рэзалюцыі, прынятай у сакавіку 1949 года, але даволі шмат таварышаў пакінула яго без увагі і лічыць навіной тое, што даўным-даўно ўжо не навіна. У сваім артыкуле «Узмацніць палітычную працу партыі ў вёсцы» Бо Ібо піша, што шлях да калектывізацыі аднаасобных сялянскіх гаспадарак праз узаемадапамогу і кааперацыю ёсць, маўляў, «чыстая ўтопія, бо цяперашнія групы ўзаемадапамогі ствараюцца на базе аднаасобных гаспадарак, якая не дазваляе ім паступова развівацца у калектыўныя гаспадаркі, а падвесці такім шляхам сельскую гаспадарку да калектывізацыі ва ўсім яе аб’ёме тым больш немагчыма». Усё гэта знаходзіцца ў супярэчнасці з партыйнай рэзалюцыяй.

Цяпер маюцца два адзіныя фронты, два саюзы: саюз рабочага класа і сялянства, які з’яўляецца асновай, і саюз рабочага класа і нацыянальнай буржуазіі. Сяляне — працаўнікі, а не эксплуататары, і звяз працоўнага класа з сялянствам разлічаны на працяглы час. Аднак паміж працоўным класам і сялянствам існуюць супярэчнасці. Мы павінны ў адпаведнасці з прынцыпам добраахвотнасці дапамагчы сялянам крок за крокам здзейсніць пераход ад аднаасобнай уласнасці да калектыўнай. У будучыні паміж дзяржаўнай і калектыўнай уласнасцю таксама будуць супярэчнасці. Вышэйадзначаныя супярэчнасці носяць неантаганістычны характар. Супярэчнасці ж паміж працоўным класам і буржуазіяй з’яўляюцца антаганістычнымі.

Буржуазія, безумоўна, імкнецца раскладаць людзей, абстрэльвае іх снарадамі ў цукровай абалонцы. Буржуазныя снарады ў цукровай абалонцы бываюць матэрыяльнымі і духоўнымі. Духоўны снарад у цукровай абалонцы ўжо трапіў у адну мішэнь — Бо Ібо. Памылку Бо Ібо здзейсніў, паддаўшыся ўплыву буржуазнай ідэалогіі. Яго ўзрадавалі апладысменты, якімі сустрэла буржуазія перадавіцу, якая прапагандуе новую падатковую сістэму. Адносна гэтай сістэмы ён папярэдне запытаў меркаванне капіталістаў, заключыўшы з імі джэнтльменскую дамову, але не даклаў у ЦК. Ужо тады Міністэрства гандлю і Усекітайская федэрацыя забеспячэнска-збытавых кааператываў выказалі сваю незадаволенасць, незадаволена было і Міністэрства лёгкай прамысловасці. З 1100 тысяч кадравых работнікаў і служачых фінансава-эканамічных устаноў і гандлю пераважная большасць — сумленныя людзі і толькі нязначная колькасць — людзі нядобрыя. Але апошнія ў сваю чаргу распадаюцца яшчэ на дзве групы: на контррэвалюцыянераў, ад якіх варта ачысціцца, і на рэвалюцыянераў, якія зрабілі памылкі, уключаючы камуністаў і некамуністаў, якіх трэба перарабіць з дапамогай крытыкі і выхавання.

Каб забяспечыць поспех справе сацыялізму, неабходна ва ўсёй партыі і ў першую чаргу ў кіруючых партыйных, урадавых, ваенных і грамадскіх органах цэнтра, буйных адміністрацыйных раёнаў і правінцыях (гарадах) весці барацьбу супраць памылковага, праваапартуністычнага ўхілу, гэта значыць супраць буржуазнай ідэалогіі ўнутры партыі. Ва ўсіх буйных раёнах і правінцыях (гарадах) трэба ў зручны час склікаць нарады з удзелам сакратароў акруговых камітэтаў партыі і начальнікаў акруг і, разгарнуўшы на іх крытыку і абмеркаванне, унесці яснасць у пытанне аб сацыялістычным і капіталістычным шляхах.

Каб забяспечыць поспех справе сацыялізму, неабходна ажыццяўляць калектыўнае кіраўніцтва, дужацца супраць сепаратызму і суб’ектывізму.

У цяперашні час мы павінны змагацца супраць суб’ектывізму, змагацца супраць суб’ектывізму як у форме сляпога забегання наперад, так і ў форме кансерватызму. У мінулым, у перыяд новадэмакратычнай рэвалюцыі, былі дапушчаныя суб’ектывісцкія памылкі і правага і «левага» толку. Чэнь Дусю і Чжан Гатаа здзейснілі правыя памылкі, Ван Мін спачатку «левыя», а потым правыя. Падчас упарадкавання стылю ў Яньані ўвага была засяроджана на барацьбе супраць дагматызму, барацьба супраць эмпірызму вялася адначасна, але і дагматызм і эмпірызм ёсць праява суб’ектывізму. Без злучэння тэорыі з практыкай перамога рэвалюцыі немагчымая. Падчас упарадкавання стылю гэтае пытанне было вырашана. Прыняты намі курс «здабываць урок з памылак мінулага ў навучанне на будучыню, лячыць, каб выратаваць хворага» з’яўляецца правільным. Разгорнутая цяпер рашучая і паслядоўная крытыка Бо Ібо заклікана дапамагчы выправіцца тым, хто здзейсніў памылку, і забяспечыць паспяховае ажыццяўленне сацыялізму. Цяпер, у перыяд сацыялістычнай рэвалюцыі, суб’ектывізм таксама дае аб сабе ведаць. Дапускаць паспешлівасць і забяганне наперад або праяўляць кансерватызм значыць дзейнічаць без уліку рэальнай абстаноўкі, упадаць у суб’ектывізм. Не скончыўшы з суб’ектывізмам, нельга дабіцца поспехаў у рэвалюцыі і будаўніцтве. У перыяд дэмакратычнай рэвалюцыі мы пераадолелі суб’ектывісцкія памылкі шляхам упарадкавання стылю, згуртавалі разам усіх партыйных таварышаў, як тых, якія праводзілі правільную лінію, так і тых, якія дапусцілі памылкі; затым таварышы адправіліся з Яньані ў раёны ваенных дзеянняў, і наша партыя агульнымі намаганнямі заваявала перамогу ва ўсёй краіне. Цяпер, калі кадравыя работнікі сталі больш сталымі і ўзровень у іх павысіўся, можна спадзявацца, што не спатрэбіцца шмат часу для ўстаранення ў асноўным суб’ектывізму ў кіруючай рабоце і дасягнення адпаведнасці суб’ектыўнага з аб’ектыўным.

Ключавым момантам у вырашэнні ўсіх названых пытанняў з’яўляецца ўмацаванне калектыўнага кіраўніцтва і барацьба супраць сепаратызму. Мы заўсёды былі супраць сепаратызму. 2 лютага 1941 года ЦК разаслаў усім бюро ЦК і ўсім военачальнікам дырэктыву аб неабходнасці папярэдняга запытвання ўказанняў ЦК адносна ўсіх тэлеграфных зваротаў, дэкларацый і ўнутраных дырэктыў, якія маюць агульнанацыянальнае значэнне. У маі ЦК даў указанне аб вядзенні знешняй прапаганды ўсіх апорных баз у адпаведнасці з адзіным курсам. 1 ліпеня таго ж года, у дзень 20-й гадавіны стварэння партыі, ЦК апублікаваў пастанову аб узмацненні партыйнасці, у якой увага фіксуецца на барацьбе супраць сепаратызму. У 1948 годзе па пытанні аб барацьбе супраць сепаратызму ЦК даў яшчэ больш указанняў. 7 студзеня ЦК аддаў дырэктыву аб устанаўленні сістэмы справаздачнасці, а ў сакавіку — дадатковую дырэктыву. У верасні таго ж года на пасяджэнні Палітбюро была прынята рэзалюцыя аб устанаўленні сістэмы запытвання ў ЦК указанняў і прадстаўлення яму дакладаў. 20 верасня ЦК вынес рашэнне аб умацаванні інстытута партыйных камітэтаў. 10 сакавіка 1953 года, каб пазбегнуць небяспекі адрыву ўрадавых устаноў ад кіраўніцтва з боку ЦК партыі, ЦК прыняў пастанову аб узмацненні кіраўніцтва працай Урада.

Цэнтралізм і сепаратызм знаходзяцца ў сталай супярэчнасці. З часу нашага ўступлення ў горад сепаратызм узмацніўся. Для вырашэння гэтай супярэчнасці неабходна, каб усе галоўныя і важныя пытанні прадстаўляліся партыйным камітэтам для абмеркавання і прыняцця па іх рашэнняў з наступнай перадачай на выкананне ўрадавым органам. Напрыклад, рашэнні па такіх вялікіх пытаннях, як збудаванне помніка Народным героям на плошчы Цяньаньмэнь і знясенне пекінскай гарадской сцяны, былі вынесены спачатку ЦК і толькі затым перададзены Ураду на выкананне. Другарадныя ж пытанні могуць вырашацца самімі партыйнымі групамі кіраўніцтва ўрадавых устаноў, бо ЦК не ў стане браць на сябе рашэнне ўсіх пытанняў. Барацьба супраць сепаратызму атрымлівае найбольшую ўхвалу, паколькі вялізная большасць сяброў партыі стаіць за калектыўнае кіраўніцтва. Калі казаць пра стаўленне да калектыўнага кіраўніцтва, то можна ўказаць на наяўнасць трох катэгорый людзей унутры партыі. Адны падтрымліваюць калектыўнае кіраўніцтва. Іншыя падтрымліваюць, але не вельмі, і аддаюць перавагу, каб парткамы пакінулі іх у спакоі, хаця наогул яны і не пярэчаць супраць кіраўніцтва з іх боку. «Перавага таго, каб іх пакінулі ў спакоі» кажа аб адсутнасці ў іх партыйнасці, а «непярэчанне супраць кіраўніцтва» — аб тым, што сякая-такая партыйнасць у іх усё яшчэ маецца. Ухапіўшыся за гэтае «непярэчанне», мы павінны шляхам выхавання і пераканання дапамагчы ім зжыць непартыйнасць. Інакш усе міністэрствы будуць дзейнічаць самі па сабе і ЦК не зможа кіраваць імі, міністры не змогуць кіраваць начальнікамі упраўленняў, а начальнікі аддзелаў — начальнікамі сектараў. Словам, ніхто нікому не будзе падпарадкоўвацца, і тады з’явіцца процьма «вотчын», маса «удзельных князькоў». Да трэцяй катэгорыі, якая складаецца з вельмі нязначнай колькасці людзей, ставяцца рашучыя супернікі калектыўнага кіраўніцтва, якія аддаюць перавагу, каб іх назаўжды пакінулі ў спакоі. У пастанове аб узмацненні партыйнасці падкрэсліваецца неабходнасць строгага захавання дысцыплінарных прынцыпаў дэмакратычнага цэнтралізму: падпарадкаванне меншасці большасці, сябра партыі — партыйнай арганізацыі, ніжэйшай інстанцыі — вышэйшай і ўсёй партыі — Цэнтральнаму Камітэту (тут ужо падпарадкаванне большасці меншасці). Выказвайце, калі ласка, свае заўвагі, калі яны ёсць, але падрываць партыйную згуртаванасць — верх ганьбы. Толькі абапіраючыся на калектыўны палітычны досвед і калектыўны розум, можна забяспечыць правільнае кіраўніцтва з боку партыі і дзяржавы, забяспечыць непахіснасць адзінства і згуртаванасці партыйных шэрагаў.

На гэтай нарадзе Лю Шаоцы казаў, што ў яго ёсць сякія-такія памылкі, таварыш Дэн Сяопін таксама казаў, што ў яго ёсць сякія-такія памылкі. Кожны, хто б ён ні быў, павінен выступаць з самакрытыкай у выпадку здзяйснення памылкі, павінен ставіць сябе пад кантроль партыі і падпарадкоўвацца кіраўніцтву парткама адпаведнай ступені, — у гэтым галоўная ўмова выканання партыйных задач. У нашай краіне шмат хто жыве за кошт анархіі. Да іх ліку належыць і Бо Ібо. Раз ён палітычна і ідэйна ў нейкай ступені расклаўся, крытыкаваць яго зусім неабходна.

Нарэшце, неабходна заахвочваць сціпласць, імкненне да вучобы і стойкасць.

Трэба быць устойлівым. Так, у вайне супраць амерыканскай агрэсіі, за аказанне дапамогі Карэі мы нанеслі адчувальны ўдар амерыканскім імперыялістам, навялі на іх страх. Гэта ідзе на карысць нашаму будаўніцтву і служыць для яго важнай умовай. Але найважнейшае — наша войска атрымала загартоўку, байцы сталі адважней, а камандзіры — мудрэйшымі. Вядома, дасталася нам гэта вялікім коштам, бо мы панеслі людскія страты, выдаткавалі сродкі. Але мы не баімся ахвяр — калі ўжо брацца за справу, так даводзіць яе да канца. Калі войскі Ху Цзунаня напалі на Памежны раён Шэньсі — Ганьсу — Нінся і з павятовых гарадоў толькі адзін застаўся ў нашых руках, мы ўсё роўна не пакінулі Памежнага раёна, хаця і даводзілася харчавацца лісцем дрэў. Нам патрэбна менавіта такая непахісная стойкасць.

Трэба вучыцца, не трэба зазнавацца, не трэба пагарджаць іншымі. Калі, скажам, гусінае яйка пагарджае курыным, а чорныя металы — рэдкімі, то такое стаўленне ненавукова. Кітай — вялікая краіна, а наша партыя — вялікая партыя, але гэта не довад на карысць пагардлівага стаўлення да малых краін і малых партый. Трэба ўвесь час вучыцца ў народаў брацкіх краін і ставіцца да іх у духу сапраўднага інтэрнацыяналізму. Некаторыя работнікі знешняга гандлю зазналіся і паводзяць сябе ганарліва — гэта няправільна. Трэба весці выхаваўчую работу ва ўсёй партыі, асабліва сярод тых, хто выязджае за мяжу. Трэба ўпарта вучыцца і ўпарта працаваць, каб за 15 гадоў ці больш працяглы тэрмін завяршыць у асноўным сацыялістычную індустрыялізацыю і сацыялістычныя пераўтварэнні. Але і тады, калі наша краіна стане магутнай, мы павінны заставацца сціплымі і працягваць увесь час вучыцца.

Некалькі пунктаў, прынятых на другім пленуме ЦК партыі сёмага склікання, не ўвайшло ў ягоную рэзалюцыю. Першы аб тым, каб не святкаваць дні нараджэння. Ад святкавання дня нараджэння жыццё не працягваецца. Галоўнае — лепш працаваць. Другі аб тым, каб не падаваць падарункаў, прынамсі ўнутры партый. Трэці — каб паменш прамаўляць заздраўных тостаў, хоць у пэўных выпадках яны дапушчальныя. Чацвёрты — каб паменш апладзіраваць. Але не забараняць апладысменты наогул, не выліваць на масы, якія выказваюць сваё захапленне, цэбары ледзяной вады. Пяты — каб не прысвойваць месцам імёны вядомых асоб. Шосты каб не ставіць кітайскіх таварышаў у адзін шэраг з Марксам, Энгельсам, Леніным і Сталіным. Гэта ў парадку рэчаў, такімі і павінны быць адносіны паміж вучнямі і настаўнікамі. Захаванне вышэйзгаданых пунктаў і ёсць праява сціпласці.

Адным словам, трэба заўсёды быць сціплым, старанным у вучобе і ўстойлівым, трэба цвёрда прытрымлівацца прынцыпу калектыўнага кіраўніцтва, з тым каб завяршыць сацыялістычныя пераўтварэнні і дабіцца перамогі сацыялізму.

Нататкі:

[1] Кампаніі 1952 г. «Тры злы» — карупцыя, марнатраўства і бюракратызм. «Пяць зол» — хабарніцтва і подкуп службовых асоб, ухіленне ад выплаты падаткаў, нядобрасумленнае выкананне дзяржзаказаў, прысваенне дзяржаўнай маёмасці, крадзеж дзяржаўнай эканамічнай інфармацыі з мэтай нажывы.

[2] Нарад шмат — кантактаў з масамі мала; дакументаў і зводак шмат — абагульнення вопыту мала; у ведамствах кіруюць шмат — абследуюць і вывучаюць мала; гаспадарчымі справамі займаюцца шмат — вучацца мала; звычайных заклікаў шмат — канкрэтнай арганізатарскай працы мала.

[3] Хоць і падвергнуты тут суровай крытыцы, Бо Ібо працягваў працаваць намеснікам старшыні, а затым старшынёй Дзяржаўнага камітэта па будаўніцтву, займаў пасаду віцэ-прэм’ера Дзяржсавета, быў чальцом Палітбюро. Рэпрэсіраваны з пачаткам Культурнай рэвалюцыі. Пасля смерці Мао рэабілітаваны і вярнуўся да ўлады.

[4] Новая падатковая сістэма была вылучана ў снежні 1952 года і пачала праводзіцца ў жыццё ў студзені 1953 года. Фармальна абвяшчаючы «роўнасць дзяржаўных і прыватных прадпрыемстваў», яна фактычна памяншала падатковы цяжар прыватных прамысловых і гандлёвых прадпрыемстваў і павялічвала падатковы цяжар дзяржаўных і кааператыўных прадпрыемстваў. Тым самым яна прыносіла выгаду капіталістам і ўшчамляла інтарэсы дзяржаўных і кааператыўных прамысловых і гандлёвых прадпрыемстваў. Пасля крытыкі з боку таварыша Мао Цзэдуна гэтая памылковая сістэма была неадкладна скасаваная.

[5] Чжан Цзышань — былы сакратар Цяньцзіньскага акруговага камітэта КПК. Падпаўшы пад тлятворны ўплыў буржуазіі, ён маральна апусціўся і стаў злосным казнакрадам. Падчас руху супраць «трох зол» быў прысуджаны да смяротнага пакарання.

[6] Пад барацьбой супраць «трох старых зол» маецца на ўвазе барацьба супраць карупцыі, марнатраўства і бюракратызму, разгорнутая ў 1951 годзе, а пад барацьбой супраць «трох новых зол» — барацьба супраць бюракратызму, адміністравання і парушэнняў законаў і дысцыпліны, разгорнутая.

…

Да пытання аб правільным вырашэнні супярэчнасцяў унутры народа (пункты 1, 2 і 3)

(27 лютага 1957 г.)

Прамова, вымаўленая 27 лютага 1957 года на 11-м пашыраным пасяджэнні Вярхоўнай Дзяржаўнай Нарады. Тэкст даецца на аснове адрэдагаванага аўтарам стэнаграфічнага запісу і з унесенымі ім некаторымі дапаўненнямі.

Змест
1) Два тыпы неаднолькавых па сваім характары супярэчнасцяў

2) Пытанне аб выкараненні контррэвалюцыянераў

3) Пытанне аб каапераванні сельскай гаспадаркі

4) Пытанне аб прамыслоўцах і гандлярах

5) Пытанне аб інтэлігенцыі

6) Пытанне аб нацыянальных меншасцях

7) Адзінае планаванне і адпаведнае рэгуляванне

8) Пра курсы «няхай расцвітаюць сто кветак», «няхай сапернічаюць сто школ» і «доўгае суіснаванне і ўзаемны кантроль»

9) Пытанне аб хваляваннях невялікай колькасці людзей

10) Ці можа дрэнная справа ператварыцца ў добрую?

11) Аб рэжыме эканоміі

12) Шлях індустрыялізацыі Кітая

Пытанне аб правільным вырашэнні супярэчнасцей унутры народа з’яўляецца агульнай тэмай майго выступлення. Для зручнасці выкладу гэтая тэма разбіта на 12 раздзелаў. Тут таксама будзе закранута пытанне аб супярэчнасцях паміж намі і нашымі ворагамі, але асноўная ўвага будзе ўдзелена абмеркаванню пытання аб супярэчнасцях унутры народа.

1. Два тыпу неаднолькавых па сваім характары супярэчнасцяў
   У наш час наша дзяржава адзіная, як ніколі. Перамога буржуазна-дэмакратычнай рэвалюцыі і сацыялістычнай рэвалюцыі, а таксама поспехі сацыялістычнага будаўніцтва вельмі хутка змянілі аблічча старога Кітая. Перад намі адкрываецца яшчэ прыгажэйшая будучыня Радзімы. Беззваротна сышлі ў мінулае раскол і хаос дзяржавы, ненавісныя народу. 600-мільённы народ нашай краіны пад кіраўніцтвам працоўнага класа і Камуністычнай партыі, згуртаваўшыся разам, вядзе зараз вялікае сацыялістычнае будаўніцтва. Адзінства дзяржавы, згуртаванасць народа і згуртаванасць усіх нацыянальнасцяў унутры краіны — такія асноўныя гарантыі абавязковай перамогі нашай справы. Але гэта зусім не азначае, што ў нашым грамадстве больш няма ніякіх супярэчнасцей. Уяўленне аб тым, што супярэчнасці адсутнічаюць, не адпавядае аб’ектыўнай дзейснасці і з’яўляецца наіўным. У нашым грамадстве існуюць супярэчнасці двух тыпаў — гэта супярэчнасці паміж намі і нашымі ворагамі і супярэчнасці ўнутры народа. Гэтыя два тыпы супярэчнасцяў зусім розныя па сваім характары.

Каб правільна зразумець супярэчнасці, якія адносяцца да двух неаднолькавых тыпаў — супярэчнасці паміж намі і нашымі ворагамі і супярэчнасці ўнутры народа, — неабходна перш за ўсё разабрацца ў тым, што такое «народ» і што такое «ворагі». Паняцце «народ» мае неаднолькавы змест у розных дзяржавах і ў розныя гістарычныя перыяды ў кожнай дадзенай дзяржаве. Возьмем, напрыклад, становішча ў нашай краіне. Падчас вайны супраць японскіх захопнікаў народ складалі ўсе класы, праслойкі і грамадскія групы, якія стаялі за супраціўленне Японіі, а японскія імперыялісты, нацыянальныя здраднікі і праяпонскія элементы былі ворагамі народа. У перыяд вызваленчай вайны ворагамі народа былі амерыканскія імперыялісты і іх лёкаі — бюракратычная буржуазія, абшарнікі і гаміньданаўскія рэакцыянеры, якія прадстаўлялі гэтыя класы; народ складалі ўсе тыя класы, праслойкі і грамадскія групы, якія выступалі супраць гэтых ворагаў. На цяперашнім этапе, у перыяд будаўніцтва сацыялізму, да народа адносяцца ўсе класы, праслойкі і грамадскія групы, якія ўхваляюць і падтрымліваюць справу сацыялістычнага будаўніцтва і прымаюць у ім удзел; ворагамі народа з’яўляюцца ўсе тыя грамадскія сілы і грамадскія групы, якія супраціўляюцца сацыялістычнай рэвалюцыі, варожа ставяцца да сацыялістычнага будаўніцтва і падрываюць яго.

Супярэчнасці паміж намі і нашымі ворагамі з’яўляюцца антаганістычнымі супярэчнасцямі. Супярэчнасці ўнутры народа, калі казаць аб супярэчнасцях паміж працоўнымі, з’яўляюцца неантаганістычнымі, а калі казаць аб супярэчнасцях паміж эксплуатуемымі класамі і эксплуататарскімі класамі, то акрамя антаганістычнага боку яны маюць таксама неантаганістычны бок. Супярэчнасці ўнутры народа з’явіліся не толькі сёння, але яны мелі і маюць рознае ўтрыманне ў розныя перыяды рэвалюцыі і ў перыяд сацыялістычнага будаўніцтва. У цяперашніх умовах нашай краіны супярэчнасці ўнутры народа ўключаюць у сябе: супярэчнасці ўнутры працоўнага класа, супярэчнасці ўнутры сялянства, супярэчнасці ўнутры інтэлігенцыі, супярэчнасці паміж працоўным класам і сялянствам, супярэчнасці паміж працоўнымі і сялянамі, з аднаго боку, і інтэлігенцыяй, з другога, супярэчнасці паміж працоўным класам і іншымі працоўнымі, з аднаго боку, і нацыянальнай буржуазіяй, з іншага, супярэчнасці ўнутры нацыянальнай буржуазіі і іншыя. Наш Народны ўрад — гэта ўрад, які сапраўды прадстаўляе інтарэсы народа і служыць народу, але паміж ім і народнымі масамі таксама ёсць вядомыя супярэчнасці. Гэтыя супярэчнасці ўключаюць у сябе супярэчнасці паміж дзяржаўнымі і калектыўнымі інтарэсамі, з аднаго боку, і асабістымі інтарэсамі, з другога, супярэчнасці паміж дэмакратызмам і цэнтралізмам, супярэчнасці паміж кіраўнікамі і кіруемымі, супярэчнасці паміж бюракратычным стылем некаторых работнікаў дзяржаўных устаноў і масамі. Падобныя супярэчнасці таксама з’яўляюцца супярэчнасцямі ўнутры народа. Наогул кажучы, супярэчнасці ўнутры народа — гэта супярэчнасці, якія існуюць ва ўмовах, пры якіх інтарэсы народа ў асноўным адзіныя.

У нашай дзяржаве супярэчнасці паміж працоўным класам і нацыянальнай буржуазіяй ставяцца да супярэчнасцяў унутры народа. Класавая барацьба паміж рабочым класам і нацыянальнай буржуазіяй адносіцца, наогул, да класавай барацьбы ўнутры народа, бо нацыянальнай буржуазіі ў нашай краіне ўласцівы дваісты характар. У перыяд буржуазна-дэмакратычнай рэвалюцыі ёй, з аднаго боку, была ўласцівая рэвалюцыйнасць, а, з другога боку, згодніцтва. У перыяд сацыялістычнай рэвалюцыі яна, з аднаго боку, эксплуатуе працоўны клас і здабывае з гэтага прыбытак, але разам з гэтым падтрымлівае Канстытуцыю і жадае прыняць сацыялістычныя пераўтварэнні. Нацыянальная буржуазія адрозніваецца ад імперыялістаў, памешчыкаў і бюракратычнай буржуазіі. Супярэчнасці паміж працоўным класам і нацыянальнай буржуазіяй — гэта супярэчнасці паміж эксплуатуемымі і эксплуататарамі, якія самі па сабе з’яўляюцца антаганістычнымі. Аднак у канкрэтных умовах нашай краіны, калі адпаведным чынам рэгуляваць антаганістычныя супярэчнасці паміж гэтымі двума класамі, яны могуць ператварыцца ў неантаганістычныя, могуць вырашацца мірным шляхам. Калі мы будзем рэгуляваць іх няправільна, калі мы не будзем прымяняць у дачыненні да нацыянальнай буржуазіі палітыку згуртавання, крытыкі і выхавання ці ж калі нацыянальная буржуазія не прыме гэтую нашу палітыку, то супярэчнасці паміж працоўным класам і нацыянальнай буржуазіяй могуць ператварыцца ў супярэчнасці паміж намі і нашымі ворагамі.

Супярэчнасці паміж намі і нашымі ворагамі і супярэчнасці ўнутры народа — гэтыя два тыпу супярэчнасцяў неаднолькавыя па сваім характары, і спосабы іх вырашэння таксама неаднолькавыя. Карацей кажучы, першы тып супярэчнасцяў адносіцца да пытання правядзення выразнай грані паміж намі і нашымі ворагамі, а другі тып супярэчнасцяў адносіцца да пытання правядзення выразнай грані паміж праўдай і няпраўдай. Вядома, пытанне аб адносінах паміж намі і нашымі ворагамі з’яўляецца ў той жа час свайго роду пытаннем аб праўдзе і няпраўдзе. Так, напрыклад, пытанне аб тым, хто менавіта мае рацыю і хто няправы — мы ці такія ўнутраныя і знешнія рэакцыйныя сілы, як імперыялізм, феадалізм і бюракратычны капітал, — таксама з’яўляецца пытаннем аб праўдзе і няпраўдзе, але яно належыць да іншага па сваёй сутнасці тыпу пытанняў аб праўдзе і няпраўдзе, чым пытанні ўнутры народа.

Наша дзяржава з’яўляецца дзяржавай дэмакратычнай дыктатуры народа, якая кіруецца рабочым класам і заснаванай на саюзе рабочых і сялян. Якія функцыі гэтай дыктатуры? Першай функцыяй дыктатуры з’яўляецца падаўленне ўнутры краіны рэакцыйных класаў, рэакцыянераў і эксплуататараў, якія супраціўляюцца сацыялістычнай рэвалюцыі, прыгнечанне тых, хто падрывае сацыялістычнае будаўніцтва; гэта мае на мэце вырашэнне супярэчнасцяў паміж намі і нашымі ворагамі ўнутры краіны. У функцыі дыктатуры ўваходзяць, напрыклад, арышт і асуджэнне некаторых контррэвалюцыйных элементаў, пазбаўленне на працягу пэўнага перыяду выбарчых правоў памешчыкаў і прадстаўнікоў бюракратычнай буржуазіі, пазбаўленне іх свабоды слова. У мэтах забеспячэння грамадскага парадку і інтарэсаў шырокіх народных мас дыктатуру неабходна ажыццяўляць таксама ў дачыненні да злодзеяў, ашуканцаў, забойцаў і падпальшчыкаў, хуліганскіх шаек і розных шкодных элементаў, якія ў сур’ёзнай ступені падрываюць грамадскі парадак. Дыктатура мае і другую функцыю, а менавіта: абарону дзяржавы ад падрыўной дзейнасці і магчымай агрэсіі з боку знешніх ворагаў. Калі ўзнікае такое становішча, перад дыктатурай паўстае задача вырашаць супярэчнасці паміж намі і нашымі знешнімі ворагамі. Мэта дыктатуры складаецца ў тым, каб ахоўваць мірную працу ўсяго народа, ператварыць Кітай у сацыялістычную дзяржаву, якая валодае сучаснай прамысловасцю, сучаснай сельскай гаспадаркай і сучаснай навукай і культурай. Хто здзяйсняе дыктатуру? Вядома, працоўны клас і кіраваны ім народ. Дыктатура не ажыццяўляецца ўнутры народа. Народ не можа ажыццяўляць дыктатуру ў адносінах да самога сябе, нельга, каб адна частка народа прыгнятала іншую. Правапарушальнікі сярод народа таксама павінны падвяргацца санкцыям па законе, але паміж гэтым і дыктатурай, якая выяўляецца ў прыгнечанні ворагаў народа, маецца прынцыповае адрозненне. Унутры народа ажыццяўляецца дэмакратычны цэнтралізм. У нашай Канстытуцыі ўстаноўлена, што грамадзяне Кітайскай Народнай Рэспублікі маюць свабоду слова, друку, сходаў, саюзаў, вулічных шэсцяў, дэманстрацый, веравызнання і іншыя свабоды. У нашай Канстытуцыі таксама ўстаноўлена, што дзяржаўныя органы ажыццяўляюць дэмакратычны цэнтралізм, што дзяржаўныя органы павінны абапірацца на народныя масы, што работнікі дзяржаўных устаноў павінны служыць народу. Нашая сацыялістычная дэмакратыя з’яўляецца самай шырокай дэмакратыяй, якой не можа быць ні ў адной буржуазнай дзяржаве. Наша дыктатура — гэта дэмакратычная дыктатура народа, якая кіруецца рабочым класам і заснаваная на саюзе рабочых і сялян. Гэта азначае, што ўнутры народа ажыццяўляецца дэмакратыя, а ўсе людзі, якія валодаюць грамадзянскімі правамі, згуртаваныя рабочым класам, у першую чаргу сяляне, ажыццяўляюць дыктатуру ў адносінах да рэакцыйных класаў, рэакцыянераў і да элементаў, якія супраціўляюцца сацыялістычным пераўтварэнням і выступаюць супраць сацыялістычнага будаўніцтва. У палітычных адносінах валоданне грамадзянскімі правамі азначае валоданне правам на свабоду і дэмакратыю.

Але гэтая свабода з’яўляецца свабодай, якая здзяйсняецца пры наяўнасці кіраўніцтва, а гэтая дэмакратыя з’яўляецца дэмакратыяй, якая накіроўваецца цэнтралізмам; гэта — не анархія. Анархія не адпавядае інтарэсам і спадзяванням народа.

Узнікненне венгерскіх падзей узрадавала некаторых людзей у нашай краіне. Яны сталі спадзявацца, што ў Кітаі таксама адбудуцца падобныя падзеі, што шматтысячныя натоўпы народа выйдуць на вуліцы, выступяць супраць Народнага ўрада. Такія спадзяванні ідуць уразрэз з інтарэсамі народных мас і не могуць атрымаць іх падтрымку. Частка вугорскіх мас была ашукана ўнутранымі і знешнімі контррэвалюцыйнымі сіламі і памылкова ўжыла гвалт супраць Народнага ўрада, у выніку дзяржава і народ засталіся ўнакладзе. Мяцеж, які працягваўся некалькі тыдняў, нанёс урон эканоміцы, для кампенсацыі якога спатрэбіцца працяглы час. Некаторыя ж людзі ў нашай краіне выявілі ў вугорскім пытанні ваганні таму, што яны не разбіраюцца ў пэўным міжнародным становішчы. Яны лічаць, што пры нашай народна-дэмакратычнай сістэме свабоды, маўляў, занадта мала, тады як пры заходняй парлямэнтарнай дэмакратычнай сістэме яе шмат.

Яны патрабуюць устанаўлення па заходнім узоры двухпартыйнай сістэмы, пры якой адна партыя знаходзіцца ва ўладзе, а другая — у апазіцыі. Аднак такая так званая двухпартыйная сістэма з’яўляецца толькі свайго роду сродкам падтрымання буржуазнай дыктатуры і ні ў якім разе не можа забяспечыць свабоду і правы працоўных. Насамрэч у свеце ёсць толькі канкрэтная свабода і канкрэтная дэмакратыя і няма абстрактнай свабоды і абстрактнай дэмакратыі. У грамадстве, якому ўласцівая класавая барацьба, у працоўных няма свабоды не падвяргацца эксплуатацыі, паколькі эксплуататарскія класы маюць свабоду эксплуатацыі працоўных. Калі ў ім існуе дэмакратыя для буржуазіі, то ў ім адсутнічае дэмакратыя для пралетарыяту і працоўных. Некаторыя капіталістычныя дзяржавы таксама дапушчаюць легальнае існаванне камуністычных партый, але толькі пастолькі, паколькі гэта не ўшчамляе карэнных інтэрасаў буржуазіі, пераход жа праз гэтую мяжу не дапушчаецца. Людзі, якія патрабуюць абстрактнай свабоды, абстрактнай дэмакратыі, лічаць, што дэмакратыя з’яўляецца мэтай, і не прызнаюць, што дэмакратыя — гэта сродак. Дэмакратыя часам здаецца мэтай, але насамрэч яна з’яўляецца толькі свайго роду сродкам. Марксізм паказвае нам, што дэмакратыя адносіцца да надбудовы, што яна адносіцца да катэгорыі палітыкі. Гэта азначае, што ў канчатковым выніку дэмакратыя абслугоўвае эканамічны базіс.

Гэтак жа ідзе справу і са свабодай. Дэмакратыя і свабода з’яўляюцца адноснымі, а не абсалютнымі, яны ўзніклі і развіліся і падчас гісторыі. Унутры народа нашай краіны дэмакратыя прадугледжвае цэнтралізм, а свабода — дысцыпліну. Усё гэта складае два супрацьлеглыя бакі адзінага цэлага: яны супрацьлеглыя, разам з тым — адзіныя, і таму мы не павінны, аднабока падкрэсліваючы адзін з бакоў, адмаўляць іншы. Унутры народа нельга абыходзіцца без свабоды, але таксама нельга абыходзіцца без дысцыпліны, нельга абыходзіцца без дэмакратыі, але таксама нельга абыходзіцца без цэнтралізму. Такога кшталту адзінства свабоды і дысцыпліны і ёсць наш дэмакратычны цэнтралізм. Пры такой сістэме народ карыстаецца шырокай дэмакратыяй і свабодай; у той жа час ён павінен абмяжоўваць сябе сацыялістычнай дысцыплінай. Гэтую ісціну разумеюць шырокія народныя масы.

Мы стаім за свабоду, якая здзяйсняецца пры наяўнасці кіраўніцтва, за дэмакратыю, якая накіроўваецца цэнтралізмам, але гэта ніякім чынам не азначае, што ідэалагічныя пытанні і пытанні распазнання праўды і няпраўды ўнутры народа могуць вырашацца метадамі прымусу. Спробы вырашаць ідэалагічныя пытанні і пытанне аб праўдзе і няпраўдзе метадамі адміністравання і метадамі прымусу не толькі бескарысныя, але нават шкодныя. Мы не можам прымяняць адміністраванне для ліквідацыі рэлігіі, не можам прымусіць людзей не верыць. Нельга прымусіць людзей адмовіцца ад ідэалізму, а таксама нельга прымусіць людзей успрыняць марксізм. Усе пытанні ідэалагічнага характару, усе спрэчныя пытанні ўнутры народа могуць вырашацца толькі шляхам дэмакратычных метадаў — метадамі абмеркавання, метадамі крытыкі, метадамі пераканання і выхавання; іх нельга вырашаць метадамі прымусу і прыгнечання. Каб мець магчымасць плённа займацца вытворчай дзейнасцю, вучыцца і жыць у такіх умовах, калі пануе парадак, народ патрабуе ад свайго ўрада, ад кіраўнікоў вытворчасці і кіраўнікоў культурна-асветных органаў, каб яны выдавалі розныя адпаведныя адміністрацыйныя загады прымусовага характару. Без падобных адміністрацыйных загадаў немагчыма падтрымліваць грамадскі парадак, што зразумела людзям, якія маюць элементарныя веды. Прымяняемыя для вырашэння супярэчнасцей унутры народа метады пераканання і выхавання і адміністрацыйныя загады складаюць два ўзаемадапаўняльныя бакі. Адміністрацыйныя загады, якія выдаюцца з мэтай падтрымання грамадскага парадку, таксама павінны суправаджацца перакананнем і выхаваўчай працай, бо калі спадзявацца толькі на адны адміністрацыйныя загады, то ў многіх выпадках з гэтага нічога не атрымаецца.

У 1942 годзе мы канкрэтна выказалі гэты дэмакратычны спосаб вырашэння супярэчнасцей унутры народа ў формуле: «згуртаванне — крытыка — згуртаванне». Калі мы выкажам гэта больш разгорнута, то гэта будзе азначаць: зыходзячы з імкнення да згуртавання і шляхам крытыкі або барацьбы дабівацца вырашэння супярэчнасцей і тым самым дасягаць новага згуртавання на новай аснове. Як паказвае наш досвед, гэта з’яўляецца правільным метадам дазволу супярэчнасцяў усярэдзіне народа. У 1942 годзе мы прымянілі гэты метад для вырашэння супярэчнасцей унутры Камуністычнай партыі, а менавіта для вырашэння супярэчнасці паміж дагматыкамі і шырокімі масамі членаў партыі, супярэчнасцей паміж дагматызмам і марксізмам. У мінулым дагматыкі, якія пакутавалі «левым» ухілам, ўжывалі ва ўнутрыпартыйнай барацьбе метад, які зваўся «жорсткай барацьбой і бязлітасным ударам». Гэта быў памылковы метад. Крытыкуючы «лева»-ўхілісцкі дагматызм, мы не ўжывалі гэты стары метад, а ўжывалі новы метад, які складаецца ў тым, каб, зыходзячы з імкнення да згуртавання, шляхам крытыкі ці дужання праводзіць выразную грань паміж праўдай і няпраўдай і дасягаць на новай аснове новага згуртавання . Гэты метад быў прыняты падчас руху ў 1942 годзе за ўпарадкаванне стылю. Праз некалькі гадоў пасля гэтага падчас VII Усекітайскага з’езда Камуністычнай партыі Кітая, які адбыўся ў 1945 годзе, мэта згуртавання ўсёй партыі сапраўды была дасягнута і дзякуючы гэтаму народная рэвалюцыя атрымала вялікую перамогу. Ужываючы гэты метад, першым чынам неабходна зыходзіць з імкнення да згуртавання. Калі адсутнічае суб’ектыўнае імкненне да згуртавання, то дужанне адразу ж непазбежна вядзе да дэзарганізацыі, з якой цяжка будзе зладзіцца. Няўжо гэта не раўнасільна ўжыванню метаду «жорсткай барацьбы і бязлітаснага ўдару»? Пра якое ж згуртаванне партыі можа тады быць гаворка? На аснове гэтага досведу мы вывелі формулу: «згуртаванне — крытыка — згуртаванне». Інакш кажучы: «здабываць урок з памылак мінулага ў навучанне на будучыню, лячыць, каб выратаваць хворага». Мы распаўсюдзілі гэты метад таксама і па-за партыяй. Ва ўсіх антыяпонскіх апорных базах мы выкарыстоўвалі гэты метад і дабіліся вялікіх поспехаў ва ўрэгуляванні адносін паміж кіраўніцтвам і масамі, адносін паміж арміяй і насельніцтвам, адносін паміж афіцэрамі і салдатамі, адносін паміж асобнымі воінскімі часцямі, адносін паміж асобнымі кадравымі работнікамі. У гісторыі нашай партыі гэтае пытанне можна прасачыць у яшчэ больш раннім перыядзе. Ужо пачынаючы са стварэння на поўдні краіны рэвалюцыйных войскаў і рэвалюцыйных апорных баз у 1927 годзе, мы сталі прымяняць гэты метад для ўрэгулявання адносін паміж партыяй і масамі, арміяй і насельніцтвам, афіцэрамі і салдатамі, а таксама іншых адносін унутры народа. Розніца заключаецца толькі ў тым, што падчас вайны супраць японскіх захопнікаў гэты метад засноўваўся на яшчэ большай свядомасці. Пасля вызвалення ўсёй краіны мы сталі прымяняць метад «згуртаванне — крытыка — згуртаванне» таксама ў дачыненні да дэмакратычных партый і гандлёва-прамысловых колаў. Наша цяперашняя задача складаецца ў тым, каб працягваць распаўсюджваць і яшчэ лепш ужываць гэты метад сярод народа і запатрабаваць, каб гэты метад ужываўся для дазволу ўнутраных супярэчнасцяў на ўсіх заводах і фабрыках, ва ўсіх вытворчых кааператывах, гандлёвых прадпрыемствах, навучальных і іншых установах, грамадскіх арганізацыях, карацей кажучы, — усім 600-мільённым насельніцтвам.

У звычайных умовах супярэчнасці ўнутры народа не з’яўляюцца антаганістычнымі. Аднак калі іх рэгуляваць няправільна ці ж калі страціць пільнасць і дапусціць бестурботнасць і халатнасць, тады можа паўстаць антаганізм. У сацыялістычных дзяржавах падобнае становішча звычайна з’яўляецца толькі частковай і часовай з’явай. Гэта тлумачыцца тым, што ў сацыялістычных дзяржавах знішчана эксплуатацыя чалавека чалавекам і інтарэсы народа ў асноўным адзіныя. Якія мелі месца падчас вугорскіх падзей антаганістычныя дзеянні ў даволі шырокім маштабе тлумачацца тым, што там згулялі ролю ўнутраныя і знешнія контррэвалюцыйныя фактары. Гэта з’ява спецыфічная і часовая. Рэакцыянеры ўнутры сацыялістычных дзяржаў у змове з імперыялістамі, выкарыстоўваючы супярэчнасці ўнутры народа, займаюцца правакацыямі і сеюць разлад, хвалююць і падбухторваюць народ, спрабуючы ажыццявіць свае падступныя задумы. Такі ўрок, выняты з венгерскіх падзей, заслугоўвае ўсеагульнай увагі.

Многім здаецца, што прымяненне дэмакратычных метадаў для вырашэння супярэчнасцей унутры народа — гэта новае пытанне. У сапраўднасці ж гэта не так. Марксісты заўсёды лічылі і лічаць, што пралетарыят, ажыццяўляючы сваю справу, можа абапірацца толькі на народныя масы, што камуністы, ведучы працу сярод працоўных, павінны прымяняць дэмакратычныя метады пераканання і выхавання, тут ні ў якім разе не дазволена прымяняць адміністраванне і прымус. Камуністычная партыя Кітая добрасумленна выконвае гэты марксісцка-ленінскі прынцып. Мы заўсёды стаім за тое, каб ва ўмовах дэмакратычнай дыктатуры народа для вырашэння супярэчнасцей паміж намі і нашымі ворагамі і супярэчнасцей унутры народа, якія адносяцца да двух тыпаў розных па сваім характары супярэчнасцей, прымяняць два неаднолькавыя метады — дыктатуру і дэмакратыю. Аб гэтым грунтоўна гаварылася ў ранейшых шматлікіх дакументах нашай партыі і ў выступах шматлікіх кіруючых працаўнікоў нашай партыі. У артыкуле «Аб дэмакратычнай дыктатуры народа», напісаным мною ў 1949 годзе, я казаў, што «ўзаемнае спалучэнне дэмакратыі ўнутры народа і дыктатуры над рэакцыяй і ёсць дэмакратычная дыктатура народа», што для вырашэння пытанняў унутры народа «ўжываецца дэмакратычны метад, гэта значыць метад пераканання, а не метад прымусу». У сваім выступе на Другой сесіі Народнай палітычнай кансультатыўнай рады Кітая ў чэрвені 1950 года я таксама казаў: «Для ажыццяўлення дэмакратычнай дыктатуры народа ўжываюцца два метады. Да ворагаў прымяняецца метад дыктатуры. Гэта азначае, што на працягу неабходнага часу ім не дазваляецца ўдзельнічаць у палітычнай дзейнасьці, іх прымушаюць падпарадкоўвацца законам Народнага ўраду, прымушаюць працаваць і ў працы іх перавыхоўваюць у новых людзей. У супрацьлегласць гэтаму, у адносінах да народа прымяняецца не метад прымусу, а дэмакратычны метад. Гэта азначае, што неабходна даваць народу магчымасць удзельнічаць у палітычнай дзейнасці, не прымушаць яго рабіць тое ці іншае, а, ужываючы дэмакратычны метад, выхоўваць народ і праводзіць сярод яго тлумачальную працу. Такое выхаванне з’яўляецца самавыхаваннем унутры народа, метад жа крытыкі і самакрытыкі з’яўляецца асноўным метадам самавыхавання». У мінулым мы шмат разоў гаварылі аб прымяненні дэмакратычных метадаў для вырашэння супярэчнасцей унутры народа, у асноўным так і паступалі ў нашай рабоце, многія кадравыя работнікі і насельніцтва на практыцы зразумелі гэта пытанне. Чаму ж зараз знаходзяцца людзі, якім здаецца, што гэта новае пытанне? Гэта тлумачыцца тым, што ў мінулым дужанне паміж намі і нашымі ўнутранымі і знешнімі ворагамі была вельмі вострым і людзі не звярталі такой увагі на супярэчнасці ўнутры народа, як цяпер. Многія не могуць дакладна размяжоўваць гэтыя дзве неаднолькавыя па сваім характары супярэчнасці, гэта значыць не могуць адрозніваць супярэчнасцей паміж намі і нашымі ворагамі ад супярэчнасцей унутры народа, і лёгка змешваюць гэтыя два тыпы супярэчнасцей. Неабходна прызнаць, што гэтыя два тыпы супярэчнасцей часам лёгка змяшаць. У ранейшай нашай працы здаралася, што мы блыталі іх. Падчас працы па выкараненні контррэвалюцыйных элементаў добрыя людзі памылкова прымаліся за дрэнных; такія выпадкі бывалі ў мінулым, яны маюць месца і зараз. Нашы памылкі не разрасліся, і гэта тлумачыцца тым, што мы ў сваім курсе вызначылі неабходнасць праводзіць дакладную грань паміж намі і нашымі ворагамі, што памылкі павінны выпраўляцца.

Марксісцкая філасофія лічыць, што закон адзінства супрацьлегласцяў — гэта асноўны закон сусвету. Гэты закон паўсюдна дзейнічае як у прыродзе, так і ў чалавечым грамадстве і ў свядомасці людзей. Супрацьлеглыя бакі супярэчнасці суіснуюць у адзінстве і ў барацьбе, і гэта стымулюе рух і змяненне рэчаў і з’яў. Супярэчнасці існуюць паўсюдна, і толькі ў залежнасці ад характару розных рэчаў і з’яў яны носяць неаднолькавы характар. Для кожнай канкрэтнай рэчы (з’явы) адзінства супрацьлегласцяў з’яўляецца ўмоўным, часовым, мінучым, а таму адносным, тады як барацьба супрацьлегласцяў з’яўляецца абсалютнай. Ленін вельмі ясна казаў пра гэты закон. У нашай краіне паступова становіцца ўсё больш і больш людзей, якія разумеюць гэты закон. Аднак для многіх прызнанне гэтага закона — гэта адно, а яго прымяненне для разгляду і вырашэння пытанняў — гэта іншае. Многія не вырашаюцца адкрыта прызнаць, што ўнутры нашага народа ўсё яшчэ існуюць супярэчнасці і што менавіта гэтыя супярэчнасці стымулююць рух нашага грамадства наперад. Многія не прызнаюць, што ў сацыялістычным грамадстве ўсё яшчэ існуюць супярэчнасці і таму, сутыкаючыся з наяўнымі ў грамадстве супярэчнасцямі, яны баяцца і праяўляюць нерашучасць, становяцца бездапаможнымі; яны не разумеюць, што ў працэсе бесперапыннага правільнага рэгулявання і вырашэння супярэчнасцей будзе няўхільна ўмацоўвацца ўнутранае адзінства і згуртаванасць сацыялістычнага грамадства. Такім чынам узнікае неабходнасць у правядзенні тлумачальнай працы сярод народа нашай краіны, а перш за ўсё сярод кадравых работнікаў з тым, каб падвесці людзей да разумення супярэчнасцей сацыялістычнага грамадства і да разумення практыкі вырашэння гэтых супярэчнасцей правільнымі метадамі.

Супярэчнасці сацыялістычнага грамадства карэнным чынам адрозніваюцца ад супярэчнасцей старога грамадства, напрыклад, ад супярэчнасцей капіталістычнага грамадства. Супярэчнасці капіталістычнага грамадства выяўляюцца ў рэзкім антаганізме і канфліктах, і вострай класавай барацьбе; яны не могуць быць дазволены самім капіталістычным ладам, а могуць быць дазволены толькі сацыялістычнай рэвалюцыяй. Інакш ідзе справу з супярэчнасцямі сацыялістычнага грамадства, якія ў поўную супрацьлегласць супярэчнасцям капіталістычнага грамадства не з’яўляюцца антаганістычнымі і могуць бесперапынна вырашацца самім сацыялістычным ладам.

У сацыялістычным грамадстве асноўнымі супярэчнасцямі па-ранейшаму з’яўляюцца супярэчнасці паміж вытворчымі адносінамі і вытворчымі сіламі, супярэчнасці паміж надбудовай і эканамічным базісам. Розніца ў тым, што гэтыя супярэчнасці сацыялістычнага грамадства па характары і абставінам карэнным чынам адрозніваюцца ад уласцівых старому грамадству супярэчнасцей паміж вытворчымі адносінамі і вытворчымі сіламі, супярэчнасцей паміж надбудовай і эканамічным базісам. Існуючы зараз у нашай краіне грамадскі лад мае значна больш пераваг, чым грамадскі лад старой эпохі. Калі б новы лад не меў пераваг, то стары лад не быў бы скінуты, а новы лад немагчыма было б устанавіць. Калі кажуць, што ў параўнанні з вытворчымі адносінамі старой эпохі сацыялістычныя вытворчыя адносіны больш адпавядаюць характару развіцця вытворчых сіл, то пад гэтым маецца на ўвазе тыя абставіны, што сацыялістычныя вытворчыя адносіны даюць прадукцыйным сілам магчымасць развівацца небывалымі для старога грамадства тэмпамі, што дзякуючы гэтаму вытворчасць бесперапынна пашыраецца, а запатрабаванні народа, якія бесперапынна растуць, паступова задавальняюцца. У старым Кітаі развіццё прадукцыйных сіл, якое знаходзілася пад панаваннем імперыялізму, феадалізму і бюракратычнага капіталу, адбывалася заўсёды вельмі марудна. На працягу больш за пяцьдзесят гадоў да вызвалення ва ўсёй краіне, за выключэннем Паўночнага Усходу, вытворчасць сталі штогод складала ўсяго толькі некалькі дзясяткаў тысяч тон. Калі да гэтага дадаць Паўночны Усход, то і тады максімальная гадавая вытворчасць сталі не перавышала 900 з лішнім тысяч тон. У 1949 годзе вытворчасць сталі ва ўсёй краіне склала толькі крыху больш за сто тысяч тон. Але вось усяго за сем гадоў, якія мінулі пасля вызвалення ўсёй краіны, вытворчасць сталі дасягнула чатырох мільёнаў і некалькіх сотняў тысяч тон за год. Цяпер створаны машынабудаўнічая прамысловасць, якой амаль не было ў старым Кітаі, і аўтамабілебудаўнічая і самалётабудаўнічая галіны прамысловасці, якіх увогуле не было. Куды павінен ісці Кітай пасля таго, як народ зрынуў панаванне імперыялізму, феадалізму і бюракратычнага капіталу? Да капіталізму ці да сацыялізму? Многія людзі не маюць яснага разумення гэтага пытання. Жыццё ўжо дало адказ на гэтае пытанне: выратаваць Кітай можа толькі сацыялізм. Сацыялістычны лад выклікаў бурнае развіццё нашых прадукцыйных сіл, і гэтага не могуць не прызнаць нават нашы знешнія ворагі.

Але сацыялістычны лад у нашай краіне створаны толькі нядаўна, яго станаўленне яшчэ не завяршылася, і ён яшчэ не зусім адужэў. На змешаных дзяржаўна-прыватных прадпрыемствах прамысловасці і гандлю капіталісты ўсё яшчэ атрымліваюць цвёрды працэнт, гэта значыць усё яшчэ мае месца эксплуатацыя; калі казаць з пункту гледжання ўласнасці, то прадпрыемствы гэтага тыпу не з’яўляюцца яшчэ цалкам сацыялістычнымі па сваім характары. Некаторая частка сельскагаспадарчых вытворчых кааператываў і саматужных вытворчых кааператываў усё яшчэ носіць паўсацыялістычны характар; у цалкам сацыялістычных кааператывах усё яшчэ неабходна працягваць вырашаць некаторыя асобныя пытанні, якія датычацца ўласнасці. Ва ўсіх галінах гаспадаркі ўзаемасувязь паміж вытворчасцю і абменам усё яшчэ паступова ўстанаўліваецца ў адпаведнасці з сацыялістычнымі прынцыпамі і паступова знаходзіць параўнальна прыдатныя формы. У гаспадарцы, заснаванай на агульнанароднай уласнасці, і ў гаспадарцы, заснаванай на калектыўнай уласнасці, — у гэтых двух формах сацыялістычнай эканомікі і ў адносінах паміж імі складанай праблемай з’яўляецца пытанне аб суадносінах паміж назапашваннем і спажываннем, якое нялёгка вырашыць адразу ж і цалкам рацыянальна. Увогуле сацыялістычныя вытворчыя адносіны ўжо створаны і яны адпавядаюць развіццю вытворчых сіл; але разам з тым яны ўсё яшчэ вельмі недасканалыя і гэтая недасканаласць знаходзіцца ў супярэчнасці з развіццём вытворчых сіл. Акрамя становішча, пры якім вытворчыя адносіны і адпавядаюць і супярэчаць развіццю вытворчых сіл, таксама мае месца становішча, пры якім надбудова і адпавядае і супярэчыць эканамічнаму базісу. Дзяржаўны лад і законы дэмакратычнай дыктатуры народа, а гэтак жа кіруючаяся марксізмам-ленінізмам сацыялістычная ідэалогія, якія складаюць надбудову, гуляюць актыўную рухаючую ролю ў дасягненні перамогі сацыялістычных пераўтварэнняў у нашай краіне і ў стварэнні сацыялістычнай арганізацыі працы, гэта значыць у адпаведнасці з сацыялістычным эканамічным базісам. з сацыялістычнымі вытворчымі адносінамі. Але існаванне буржуазнай ідэалогіі, наяўнасць вядомага бюракратычнага стылю ў дзяржаўных органах і недахопаў у некаторых звёнах дзяржаўнага ладу ў сваю чаргу знаходзяцца ў супярэчнасці з сацыялістычным эканамічным базісам. Мы павінны будзем і надалей у адпаведнасці з канкрэтнымі абставінамі працягваць вырашаць падобныя супярэчнасці. Вядома, пасля вырашэння гэтых супярэчнасцей зноў могуць узнікнуць новыя пытанні. Новыя супярэчнасці таксама маюць патрэбу ў вырашэнні. Так, напрыклад, аб’ектыўна могуць на працягу доўгага часу працягваць існаваць супярэчнасці паміж грамадскай вытворчасцю і грамадскімі патрэбамі, якія трэба будзе ўвесь час рэгуляваць дзяржаўнымі планамі. У нашай краіне штогод складаецца гаспадарчы план, устанаўліваецца адпаведная прапорцыя паміж назапашваннем і спажываннем з тым, каб была дасягнута раўнавага паміж вытворчасцю і патрэбнасцямі. Гэтая раўнавага з’яўляецца часовым і адносным адзінствам супрацьлегласцяў. Праходзіць год і, кажучы ў цэлым, гэтая раўнавага парушаецца барацьбой супрацьлегласцяў, гэтае адзінства змяняецца, раўнавага ператвараецца ў нераўнавагу, адзінства перастае быць адзінствам і на наступны год ізноў прыходзіцца дамагацца раўнавагі і адзінства. У гэтым і заключаецца перавага нашай планавай гаспадаркі. У сутнасці падобная раўнавага і адзінства часткова парушаецца кожны месяц, кожны квартал, і гэта выклікае неабходнасць вырабляць частковае рэгуляванне. Часам у сувязі з тым, што суб’ектыўнае рэгуляванне не адпавядае аб’ектыўнай рэчаіснасці, узнікаюць супярэчнасці і парушаецца раўнавага. Гэта і называецца зрабіць памылку. Супярэчнасці бесперапынна ўзнікаюць і бесперапынна вырашаюцца, а гэта і ёсць дыялектычны закон развіцця рэчаў і з’яў.

Цяпер становішча такое: падобная на буру шырокая масавая класавая барацьба перыяду рэвалюцыі ў асноўным завершана, але класавая барацьба, як такая, яшчэ не цалкам завершана; шырокія масы, з аднаго боку, вітаюць новы лад, а, з другога боку, яшчэ не прывыклі да яго; вопыт дзяржаўных работнікаў усё яшчэ недастаткова багаты і яны павінны працягваць вывучаць і даследаваць некаторыя канкрэтныя пытанні ў сферы палітычных установак. Гэта азначае, што наш сацыялістычны лад усё яшчэ мае патрэбу ў далейшым станаўленні і ўмацаванні, што народныя масы павінны яшчэ прывыкнуць да гэтага новага ладу, што дзяржаўныя работнікі ўсё яшчэ маюць патрэбу ў вучобе і набыцці вопыту. Цяпер надзвычай неабходным з’яўляецца вылучэнне намі пытання аб правядзенні выразнай грані паміж двума тыпамі супярэчнасцяў — супярэчнасцяў паміж намі і нашымі ворагамі і супярэчнасцяў унутры народа, а таксама пытання аб правільным вырашэнні супярэчнасцяў унутры народа з тым, каб згуртаваць людзей усіх нацыянальнасцяў краіны на новую барацьбу — бітву з прыродай, з тым, каб развіць нашу эканоміку, развіць нашу культуру, для таго, каб увесь наш народ параўнальна шчасна прайшоў праз цяперашні пераходны перыяд, для таго, каб умацаваць наш новы лад і пабудаваць нашу новую дзяржаву.

2. Пытанне аб выкараненні контррэвалюцыянераў

Пытанне аб выкараненні контррэвалюцыянераў з’яўляецца пытаннем барацьбы, якая адносіцца да вобласці супярэчнасцяў паміж намі і нашымі ворагамі. Сярод народа ёсць людзі, якія па пытанні аб выкараненні контррэвалюцыянераў прытрымліваюцца крыху іншых поглядаў. Ёсць дзве катэгорыі людзей, меркаванне якіх адрозніваецца ад нашага. Людзі, якія прытрымліваюцца праваўхілісцкіх поглядаў, не праводзяць грані паміж намі і нашымі ворагамі, лічаць ворагаў за сваіх. Тых, каго шырокія масы лічаць ворагамі, яны лічаць сябрамі. Людзі, якія прытрымліваюцца «лева»-ўхілісцкіх поглядаў, пашыраюць рамкі супярэчнасцяў паміж намі і нашымі ворагамі і разглядаюць некаторыя супярэчнасці ўнутры народа як супярэчнасці паміж намі і нашымі ворагамі, разглядаюць некаторых людзей, якія ў рэчаіснасці не якія з’яўляюцца контррэвалюцыянерамі, як контррэвалюцыянераў. Абодва гэтыя погляды памылковыя, на іх аснове нельга правільна вырашыць пытанне аб выкараненні контррэвалюцыянераў, а таксама нельга даць правільную ацэнку нашай працы па выкараненні контррэвалюцыянераў.

Каб даць правільную ацэнку працы па выкараненні контррэвалюцыянераў у нашай краіне, нам не перашкаджае паглядзець, які ўплыў аказалі на нашу дзяржаву венгерскія падзеі. Узнікненне венгерскіх падзей выклікала некаторыя ваганні сярод часткі інтэлігентаў у нашай краіне, але не выклікала якіх-небудзь беспарадкаў. Чым гэта растлумачыць? Варта сказаць, што адна з прычын у тым, што мы даволі грунтоўна выкаранілі контррэвалюцыянераў.

Вядома, трываласць нашай дзяржавы ў першую чаргу абумоўлена не выкараненнем контррэвалюцыянераў. Трываласць нашай дзяржавы ў першую чаргу абумоўлена тым, што ў нас маюцца загартаваныя ў рэвалюцыйнай барацьбе, якая доўжылася некалькі дзясяткаў гадоў Камуністычная партыя і Вызваленчая армія, тым, што ў нас ёсць загартаваны ў рэвалюцыйнай барацьбе, якая доўжылася некалькі дзясяткаў гадоў, працоўны народ. Наша партыя і наша войска маюць глыбокія карані ў масах, загартаваны ў полымі працяглай рэвалюцыйнай барацьбы, валодаюць баяздольнасцю. Наша Народная рэспубліка паступова развілася з рэвалюцыйных апорных баз, а не была створана раптоўна. Некаторыя нашы дэмакратычныя дзеячы таксама атрымалі загартоўку ў той ці іншай ступені і разам з намі зведалі бедствы і гора. Некаторыя нашы інтэлігенты атрымалі загартоўку ў барацьбе супраць імперыялізму і рэакцыйных сіл, многія прайшлі пасля вызвалення краіны школу ідэалагічнага перавыхавання, якое мела на мэце правядзенне выразнай грані паміж намі і нашымі ворагамі. Акрамя таго, трываласць нашай дзяржавы абумоўлена таксама тым, што нашы эканамічныя мерапрыемствы ў асноўным з’яўляюцца правільнымі, тым, што жыццё насельніцтва стабілізавана і паступова паляпшаецца, тым, што наша палітыка ў адносінах да нацыянальнай буржуазіі і іншых класаў таксама з’яўляецца правільнай, і іншымі прычынамі. Аднак нашыя поспехі ў галіне выкаранення контррэвалюцыянераў несумненна з’яўляюцца адной з важных прычын трываласці нашай дзяржавы. У сілу ўсіх гэтых прычын нашы студэнты, нягледзячы на тое, што сярод іх усё яшчэ ёсць вельмі шмат выхадцаў з непрацоўных сем’яў, за выключэннем невялікай колькасці настроены патрыятычна, падтрымліваюць сацыялізм і падчас венгерскіх падзей сярод іх не адбылося хваляванняў. Так ідзе справа і з нацыянальнай буржуазіяй. Аб асноўных рабоча-сялянскіх масах і казаць не прыходзіцца.

Пасля вызвалення краіны мы вынішчылі шэраг контррэвалюцыйных элементаў. Некаторыя з іх, тыя, якія здзейснілі абуральныя злачынствы, былі прысуджаныя да смяротнага пакарання. Гэта было зусім неабходна, гэта з’яўлялася патрабаваннем шырокіх мас і гэта было зроблена для таго, каб вызваліць шырокія масы, якія прыгняталіся на працягу доўгага перыяду контррэвалюцыйнымі элементамі і рознымі дэспатамі, гэта значыць для таго, каб вызваліць вытворчыя сілы. Калі б мы не паступілі такім чынам, то народныя масы не змаглі б падняць галаву. Пачынаючы з 1956 года абстаноўка карэнным чынам змянілася. Калі казаць пра ўсю краіну ў цэлым, то галоўныя сілы контррэвалюцыянераў ужо ліквідаваныя. Наша асноўная задача з вызвалення вытворчых сіл ператварылася ў абарону і развіццё вытворчых сіл пры новых вытворчых адносінах. Хтосьці не разумее, што нашая цяперашняя палітыка адпавядае цяперашняму становішчу, а палітыка, якая праводзілася ў мінулым, адпавядала ранейшаму становішчу; яны хочуць выкарыстаць нашу цяперашнюю палітыку для таго, каб абвергнуць вынесеныя раней рашэнні, і спрабуюць адмаўляць вялізныя поспехі, дасягнутыя ў мінулым у выкараненні контррэвалюцыянераў. Гэта зусім памылкова, і народныя масы гэтага не дапусцяць.

У нашай працы па выкараненні контррэвалюцыянераў поспехі — гэта галоўнае, але ёсць і памылкі. У гэтай працы мелі месца як перагіны, так і выпадкі, калі контррэвалюцыянеры выслізгвалі ад заслужанага пакарання. Наш курс заключаецца ў наступным: «Калі ёсць контррэвалюцыянеры, яны павінны быць выкаранены, калі ёсць памылкі, яны павінны быць выпраўлены». Нашай лініяй у працы па выкараненні контррэвалюцыянераў з’яўляецца лінія мас. Але пры ўжыванні лініі мас у працы таксама могуць мець месца заганы, аднак гэтых заган будзе параўнальна менш, а памылкі можна будзе выпраўляць параўнальна лягчэй. Масы набываюць досвед у барацьбе. Калі мы паступаем правільна, то набываем досвед правільных дзеянняў, калі здзяйсняем памылкі, то здабываем урок з здзейсненых памылак.

Што да памылак, дапушчаных у працы па выкараненні контррэвалюцыянераў, то мы ўжо прынялі або прымаем меры для выпраўлення ўсіх тых памылак, якія ўжо выяўлены. У дачыненні да памылак, якія яшчэ не выяўлены, мы маем намер прыняць меры для іх выпраўлення, як толькі яны будуць выяўлены. Аб рэабілітацыі таго ці іншага чалавека неабходна аб’яўляць у тым коле, у якім першапачаткова было аб’яўлена памылковае рашэнне. Я прапаную ў гэтым ці ў наступным годзе правесці ўсебаковую праверку працы па выкараненні контррэвалюцыянераў, каб абагульніць досвед, заахвочваць справядлівасць і нанесці ўдар па скрыўленнях. У цэнтры гэтую праверку варта правесці пад кіраўніцтвам Пастаяннага камітэта Усекітайскага Сходу народных прадстаўнікоў і Пастаяннага камітэта Народнага палітычнага кансультатыўнага савета Кітая, а на месцах — пад кіраўніцтвам правінцыйных і гарадскіх Народных камітэтаў і камітэтаў НПКСК. Падчас праверкі працы мы павінны дапамагаць масам кадравых працаўнікоў і актывістаў, а не павінны выліваць на іх цэбар халоднай вады, бо гэта было б няправільна. Але калі будуць выяўлены памылкі, то яны абавязкова павінны выпраўляцца. Такі падыход павінны праяўляць усе без выключэння органы грамадскай бяспекі, пракуратуры, юстыцыі, турэмныя органы і органы, якія ведаюць працоўным перавыхаваннем. Мы спадзяемся, што ўсе члены Пастаяннага камітэта ВСПП, члены НПКСК і народныя дэпутаты, калі яны маюць магчымасць, прымуць удзел у гэтай праверцы. Гэта дапаможа аздаравіць нашу законнасць і прыняць правільныя меры ў адносінах да контррэвалюцыйных і іншых злачынных элементаў. У цяперашні час становішча з контррэвалюцыйнымі элементамі можна ахарактарызаваць наступнымі словамі: контррэвалюцыянеры ўсё яшчэ маюцца, але іх ужо няшмат. Найперш неабходна адзначыць, што контррэвалюцыянеры ўсё яшчэ маюцца. Сёй-той кажа, што іх ужо няма, што ўсюды ціша ды роўнядзь, што можна павышэй узбіць падушкі і мірна спачываць. Гэта не адпавядае рэчаіснасці. Насамрэч яны ўсё яшчэ маюцца (вядома, не ў кожнай мясцовасці і не ў кожнай арганізацыі), і з імі ўсё яшчэ неабходна працягваць змагацца. Неабходна зразумець, што яшчэ не выкараненыя контррэвалюцыйныя элементы, якія хаваюцца, не адмовяцца ад сваіх задум, што яны абавязкова будуць імкнуцца скарыстацца кожным зручным выпадкам для ажыццяўлення сваіх падкопаў; амерыканскія імперыялісты і чанкайшысцкая кліка па-ранейшаму стала засылаюць да нас сваіх агентаў для вядзення падрыўной дзейнасці. Пасля выкаранення контррэвалюцыйных элементаў, якія былі раней, могуць з’явіцца таксама некаторыя новыя контррэвалюцыйныя элементы. Калі мы страцім пільнасць, то мы можам ашукацца і жорстка за гэта паплаціцца. Усюды, дзе контррэвалюцыянеры робяць свае брудныя справы, іх неабходна рашуча знішчаць. Але калі казаць пра ўсю краіну ў цэлым, то контррэвалюцыйных элементаў зараз сапраўды ўжо няшмат. Было б таксама памылкай сказаць, што ў маштабе ўсёй краіны контррэвалюцыйных элемэнтаў усё яшчэ шмат. Калі б мы пагадзіліся з падобнай ацэнкай, то гэта таксама прывяло б да блытаніны.

3. Пытанне аб каапераванні сельскай гаспадаркі

Сельскае насельніцтва нашай краіны складае больш за 500 мільёнаў чалавек, і ад становішча сялян у выключна вялікай ступені залежыць развіццё нашай народнай гаспадаркі і ўмацаванне ўлады. Я лічу, што становішча ў гэтай галіне ў асноўным добрае. Завяршэнне кааперавання вырашыла ў нашай краіне буйную супярэчнасць паміж сацыялістычнай індустрыялізацыяй і аднаасобнай сельскай гаспадаркай. Хуткасць завяршэння кааперавання выклікае ў некаторых людзей асцярогі: ці не з’явяцца заганы? Хоць некаторыя заганы і маюцца, яны, на шчасце, не вельмі вялікія, і ў асноўным абстаноўка з’яўляецца здаровай. Вытворчасцю сяляне займаюцца з вялікім уздымам, і, нягледзячы на тое, што стыхійныя бедствы ад паводак, засухі і бур былі ў мінулым годзе больш сур’ёзнымі, чым у любым з апошніх гадоў, вытворчасць збожжа ва ўсёй краіне ўсё ж павялічылася. Насуперак гэтаму сёй-той заяўляе, што каапераванне нікуды не падыходзіць, што яно не мае пераваг, і гэта выклікае некаторую шуміху. На самой справе, ці мае каапераванне перавагі? У раздадзеных сёння на нарадзе дакументах ёсць матэрыял аб кааператыве, які знаходзіцца ў павеце Цзуньхуа правінцыі Хэбэй і які ўзначальвае Ван Гофань, з гэтым матэрыялам могуць азнаёміцца ўсе прысутныя. Кааператыў гэты размешчаны ў горным раёне, які спрадвеку адрозніваўся сваёй беднасцю і апошнім часам існаваў за кошт дапамогі Народнага ўрада, які штогод завозіў туды збожжа. Калі ў 1953 годзе там быў упершыню створаны кааператыў, яго называлі «кааператывам галыцьбы». Чатыры гады вялася ўпартая барацьба, і становішча ў кааператыве з кожным годам станавілася ўсё лепш і лепш, у пераважнай большасці членаў кааператыва з’явіліся лішкі збожжа. Чаго змог дасягнуць кааператыў Ван Гафаня, у нармальных умовах павінны дасягнуць таксама і іншыя кааператывы, нават калі ім і спатрэбіцца для гэтага крыху больш часу. Гэта паказвае, што размовы аб тым. што каапераванне нібы справа дрэнная, пазбаўленыя падстаў.

З гэтага таксама вынікае, што кааператывы павінны стварацца абавязкова падчас упартай барацьбы. Усё новае развіваецца звілістымі шляхамі і ў барацьбе з цяжкасцямі. Пустай ілюзіяй было б думаць, што ў справе сацыялізму можна абысціся без цяжкасцяў і звілістых шляхоў, без прыкладання максімальных намаганняў, што ўсё адбываецца пры спадарожным ветры і што поспеху дабіцца лёгка.

Хто менавіта актыўна падтрымлівае кааператывы? Гэта робіць пераважная большасць беднякоў і ніжніх пластоў сераднякоў, якія складаюць звыш 70 працэнтаў сельскага насельніцтва. Астатнія сяляне ў сваёй большасці таксама ўскладаюць надзеі на кааператывы. Сапраўды незадаволеныя складаюць нікчэмную меншасць. Многія не падвергнулі гэтае становішча аналізу, не падвергнулі ўсебаковаму разгляду поспехі кааператываў і іх недахопы, а таксама прычыны, якія выклікалі гэтыя недахопы, частковае і аднабаковае яны прынялі за агульнае; у выніку сярод некаторых людзей узнялася вядомая шуміха аб тым, што кааператывы нібы пазбаўлены пераваг.

Колькі часу спатрэбіцца для таго, каб кааператывы маглі стаць моцнымі і каб спыніліся размовы аб тым, што кааператывы пазбаўлены пераваг? З вопыту развіцця многіх кааператываў відаць, што для гэтага спатрэбіцца напэўна каля пяці гадоў ці нават крыху больш. Цяпер большая частка кааператываў краіны існуе ўсяго толькі крыху больш за год і несправядліва патрабаваць, каб у іх усё ішло добра. На мой погляд, калі ў першай пяцігодцы будзе адбывацца стварэнне і станаўленне кааператываў, а ў другой пяцігодцы — іх умацаванне, то гэта будзе вельмі добра.

Кааператывы знаходзяцца зараз у працэсе паступовага ўмацавання. У іх усё яшчэ існуюць некаторыя супярэчнасці, якія патрабуюць вырашення. Так, напрыклад, некаторыя супярэчнасці, якія патрабуюць вырашэння, маюцца паміж дзяржавай і кааператывамі, унутры кааператываў і паміж асобнымі кааператывамі.

Мы павінны ўвесь час зважаць на тое, каб вырашаць паказаныя вышэй супярэчнасці ў плоскасці пытанняў вытворчасці і размеркавання. У пытаннях вытворчасці, з аднаго боку, кааператыўная гаспадарка павінна падпарадкоўвацца кіраўніцтву адзіных дзяржаўных эканамічных планаў, а ў той жа час яна павінна, не парушаючы адзіныя дзяржаўныя планы, устаноўкі і законы, захоўваць пэўную гнуткасць і самастойнасць; нараўне з гэтым, кожная ўваходзячая ў кааператыў сям’я павінна падпарадкоўвацца агульным планам кааператыва або вытворчай брыгады, за тым выключэннем, што яна можа сама складаць адпаведныя планы ў дачыненні да пакінутага для індывідуальна карыстання ўчастка зямлі і іншай асабістай гаспадаркі. У пытаннях размеркавання мы мусім улічваць як дзяржаўныя і калектыўныя інтарэсы, так і асабістыя інтарэсы. Неабходна ўстанаўліваць правільныя суадносіны паміж падаткамі, што спаганяюцца дзяржавай, кааператыўнымі назапашваннямі і асабістымі даходамі сялян і пастаянна сачыць за тым, каб рэгуляваць існуючыя ў гэтай галіне супярэчнасці. Дзяржава павінна ствараць назапашванні, кааператывы таксама павінны ствараць назапашванні, але нельга, каб гэтыя назапашванні былі празмернымі. Мы павінны выкарыстоўваць усе магчымасці, каб у нармальныя па ўраджаі гады сяляне з году ў год павялічвалі свае асабістыя даходы за кошт росту вытворчасці.

Шмат хто кажа, што сяляне жывуць бедна. Ці правільна такое меркаванне? З аднаго боку, яно правільна. Яно правільна, калі казаць, што ў выніку таго, што наша краіна на працягу больш за сто гадоў падвяргалася прыгнёту і эксплуатацыі з боку імперыялістаў і іх агентаў, яна ператварылася ў вельмі бедную дзяржаву, у якой узровень жыцця нізкі не толькі ў сялян, але таксама і у працоўных, і ў інтэлігентаў. Паступова павысіць жыццёвы ўзровень усяго народа можна будзе толькі ў выніку ўпартых намагання на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў. Калі казаць у гэтым сэнсе, то слова «бедна» тут дарэчы. Але, з іншага боку, такое меркаванне няправільна. Яно няправільна, калі казаць, што на працягу сямі гадоў пасля вызвалення жыццё сялян не палепшылася, а палепшылася толькі жыццё працоўных. У рэчаіснасці ж і ў працоўных, і ў сялян, за выключэннем вельмі малаважнай колькасці людзей, жыццё ў вядомай ступені ўжо палепшылася. Пасля вызвалення сяляне пазбавіліся эксплуатацыі з боку памешчыкаў і іх вытворчасць развіваецца з кожным годам. Возьмем, да прыкладу, зерне. У 1949 годзе вытворчасць збожжа ў краіне склала ўсяго толькі некалькі больш за 210 мільярдаў цзіняў, а ў 1956 годзе яно крыху перавысіла 360 мільярдаў цзіняў, павялічыўшыся амаль на 150 мільярдаў цзіняў. Сельскагаспадарчы падатак, які спаганяецца дзяржавай штогод, складае толькі некалькі больш за 30 мільярдаў цзіняў і не можа лічыцца цяжкім. Колькасць збожжа, якое штогод закупляецца ў сялян па нармальнай цане, таксама складае толькі крыху больш за 50 мільярдаў цзіняў. Агульная колькасць збожжа, якое атрымліваецца па абодвух гэтых артыкулах, складае толькі некалькі больш за 80 мільярдаў цзіняў. Больш за палову гэтай колькасці збожжа прадаецца ў вёсцы і ў размешчаных у сельскіх раёнах пасёлках. З гэтага бачна, што нельга казаць, што жыццё сялян не палепшылася. Мы маем намер на працягу некалькіх гадоў увогуле стабілізаваць колькасць збожжа, атрымоўванага ад сялян у выглядзе падатку і шляхам закупак, на ўзроўні некалькі больш за 80 мільярдаў цзіняў з тым, каб сельская гаспадарка атрымала развіццё, каб кааператывы адужэлі, каб наяўныя ў невялікім ліку на сяле якія маюць патрэбу у збожжы сялянскія сем’і не адчувалі больш недахопу збожжа, каб, за выключэннем некаторых сялянскіх гаспадарак, якія спецыялізуюцца на вытворчасці тэхнічных культур, усе сяляне мелі лішкі збожжа або мелі яго дастаткова для задавальнення сваіх патрэб, каб на вёсцы не было беднякоў і ўсе сяляне дасягнулі або перасягнулі жыццёвы ўзровень сераднякоў. Няправільна механічна параўноўваць штогадовыя даходы селяніна з сярэднімі штогадовымі даходамі рабочага і казаць, што ў аднаго яны ніжэйшыя, а ў другога вышэйшыя. У працоўных прадукцыйнасць працы значна вышэй, чым у сялян, у той жа час выдаткі на жыццё ў сялян значна менш, чым у гарадскіх працоўных, а таму нельга сцвярджаць, што працоўныя карыстаюцца адмысловымі палёгкамі з боку дзяржавы. У невялікай часткі працоўных і ў некаторых працаўнікоў дзяржаўных устаноў заробак некалькі завышаны, сяляне, бачачы гэта, маюць падставы быць незадаволенымі, і таму адпаведнае рэгуляванне ў залежнасці ад пэўных абставін з’яўляецца неабходным.